«Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануына байланысты амнистия туралы» ҚР 2026 жылғы 1 шілдедегі № 329-VІІІ Заңына сәйкес, әкімшілік жазалардан, соның ішінде істерін мемлекеттік кірістер органдары қарайтын құқық бұзушылықтар бойынша ауқымды босату көзделген.
Төменде салықтар мен кедендік төлемдер бойынша қандай айыппұлдар есептен шығарылуға жататыны, ал қайсысы жатпайтыны туралы егжей-тегжейлі талдау берілген.
Босатудың негізгі шарттары
Амнистия жеке тұлғаларға, жеке кәсіпкерлерге және жеке практикамен айналысатын тұлғаларға (адвокаттарға, нотариустарға және т.б.) қолданылады.
Айыппұлды есептен шығарудың негізгі критерийлері:
- Айыппұл сотпен емес, мемлекеттік кіріс органының лауазымды тұлғасымен салынған.
- Айыппұл заң өз күшіне енген сәтте — 2026 жылғы 1 шілдеде орындалмаған (толық немесе ішінара төленбеген).
- Құқық бұзушылық Амнистия туралы заңның 8-бабында белгіленген ерекшеліктер тізіміне кірмейді.
Қандай құқық бұзушылықтар айыппұлдан БОСАТЫЛАДЫ
Егер «тыйым салынған» баптар тізіміне енгізілмесе, ӘҚБтК-нің 720-бабына сәйкес істерін мемлекеттік кіріс органдары қарайтын құқық бұзушылықтар амнистияға ілігеді. Әдетте, бұл рәсімдік және онша ауыр емес құқық бұзушылықтар:
- Тіркеу мерзімін бұзу: салық органына тіркеу есебіне тұру туралы өтініш беру мерзімін бұзу (ӘҚБтК-нің 269-бабы).
- Арнайы режимдердегі қателіктер: арнайы салық режимін заңсыз қолдану (ӘҚБтК-нің 270-бабы).
- Есептілікті тоқтату: есептілікті ұсыну тоқтатылған кезеңде қызметті жүзеге асыру (ӘҚБтК-нің 271-бабы).
- Декларацияларды кешіктіру: егер бұл үшін айыппұл салынған болса, салық есептілігін белгіленген мерзімде ұсынбау (ӘҚБтК-нің 272-бабы).
- Кассалық аппараттар (БМК) бойынша бұзушылықтар: бақылау-кассалық машиналарды қолдануға байланысты барлық бұзушылықтар, соның ішінде чекті бермеу немесе қолма-қол ақшаның сәйкес келмеуі (ӘҚБтК-нің 284-бабы).
- Кедендік рәсімдер: мемлекеттік кіріс органдары қараған жағдайда, кеден ісі саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтардың көпшілігі (ӘҚБтК-нің 521–558 баптары). Оларға кедендік бақылау аймағы режимін, декларация тапсыру мерзімін, тауарларды сақтау тәртібін бұзу және т.б. жатады.
- ЕАЭО-ға экспорттау/импорттау кезіндегі бұзушылықтар: бұл салық салу объектілерін жасыру ретінде сараланған жағдайларды қоспағанда, Кеден одағы шеңберінде тауарларды өткізу кезіндегі міндеттерді орындамау (ӘҚБтК-нің 287-бабы).
🔴 Қандай құқық бұзушылықтар амнистияға жатпайды
Заң ерекшеліктердің қатаң тізімін белгілейді. Бұл баптар бойынша айыппұлдар толық көлемде төленуі тиіс, өйткені олар қоғамға барынша қауіпті немесе мемлекеттің қаржылық тұрақтылығына нұқсан келтіретін құқық бұзушылықтар деп танылған.
ӘҚБтК-нің келесі баптары бойынша амнистиядан бас тартылады:
- Сот айыппұлдары: айыппұл салу туралы қаулыны сот шығарған кез келген салық немесе кедендік бұзушылық.
- Көлеңкелі экономика: салық салу объектілерін және өзге де мүлікті жасыру (ӘҚБтК-нің 275-бабы).
- Қасақана төлемеу: есептелген салықтарды және басқа да міндетті төлемдерді төлеуден жалтару (ӘҚБтК-нің 277-бабы).
- Есептілікті бұрмалау: декларациялар мен есептеулердегі салықтар мен төлемдер сомасын азайтып көрсету (ӘҚБтК-нің 278-бабы).
Рәсім қалай жүреді?
Босату автоматты түрде жүзеге асырылуы тиіс. Мемлекеттік кірістер органдары айыппұл салу туралы тиісті қаулылардың орындалуын өз бетінше тоқтатуға міндетті. Мемлекеттік органдарға амнистия бойынша барлық шараларды іске асыру үшін заң қолданысқа енгізілген күннен бастап алты ай уақыт (яғни 2026 жылдың соңына дейін) берілді. Мұндай істер бойынша атқарушылық өндірістер де тоқтатылуға жатады.
