Ауыл шаруашылығында су жүйелерін ретке келтіріп, суармалы  жер көлемін ұлғайту басты мақсат. Ал, егістік жерлерге су шаруашылығы нысандары және арналар арқылы суды жеткізу бекітілген тариф арқылы іске асырылады. Диқан — шаруалар осыны анық білуі тиіс, – дейді мамандар. Осыған байланысты, біз «Қазсушар» мемлекеттік кәсіпорнының Алматы филиалы директорының орынбасары  Саят Құдайбергеновпен арнайы әңгімеде болып, су шаруашылығы бойынша біраз сауалдарға жауап алып қайтқан едік.

Саят мырза, сусыз тіршілік жоғы белгілі. Алдымен сіз Алматы облысы аумағындағы егістіктерді сумен қамтып отырған «Қазсушар» мемлекеттік кәсіпорнының аймақтық филиалына қарасты негізгі нысандар жайында кеңірек тоқталып өтсеңіз?

— Алматы облысы ірі аграрлық аймақ. Аймақта су ресурстарын толық қамтамасыз ете алмайтындықтан суармалы алқап айтарлықтай азайып кеткен. Мәселен, нақты мәлімет бойынша 1991  жылы Жетісу өңіріндегі жалпы суармалы жер көлемі 633 мың гектарды құраса, өткен  2018 жылы 579 мың гектардың айналасында болған. Осыған байланысты бүгінде аймақтағы суармалы жер көлемін ұлғайту үшін ескі су жүйелерін жаңғыртып, қайта қалпына келтіру бойынша көптеген жұмыстар атқарылуда. Нақтырақ айтқанда қазір облыстағы бұрын істен шығып қалған 137 мың гектар суармалы жерді қалпына келтіру бағытында Қазақстан Республикасының су ресурстарын басқару мемлекеттік бағдарламасына енген  маңызды су құрылысы жүргізілуде. Соның бірі – Қызылағаш су қоймасы. Қызылағаш су қоймасына 2016 жылы республикалық бюджеттен 5,7 миллиард теңгеге жуық  қаражат бөлу көзделіп, бөгет құрылысы жаңадан салына бастаған. Қазір бұл нысанның негізгі құрылыс жұмыстары аяқталып, су жинау қолға алынды.  Қоймаға жалпы 42  миллион текше метр су сақтауға болады. Сонымен бірге аймақта су сиымдылығы 22 млн. текше метр болатын Бүйен су қоймасының құрылысын аяқтау және Сарқан ауданында орналасқан Покатилов су бөгетінің құрылысын жүргізу жоспарда. Аталмыш  нысандар  пайдалануға берілгенде осы аумақтың өзіндегі 27,3 мың гектар суармалы жер айналымға енгізіліп, ауданда көптеген жаңа жұмыс орындары ашылады деп күтілуде. Қазір аймақтағы «Қазсушар» мемлекеттік кәсіпорнының Алматы филиалына қарасты суармалы жер  көлемі  егістік 130 мың гектардан асады.

 Ал, аймақтағы су шаруашылығы коммуналдық нысандарын республикалық меншікке өткізу бағытында қандай шаралар атқарылды?

— Облыстағы су шаруашылығы нысандарын коммуналдық меншіктен республикалық меншікке өткізіп беру Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 маусымдағы №616 арнайы  қаулысымен бекітілген. Ережеге сәйкес, аймақтағы 16 аудандық коммуналдық су шаруашылығы нысандарын республикалық меншікке қабылдау туралы қаулы әзірленген. Осы қаулының арқасында алғашқылардың бірі болып Ескелді ауданының су нысандары пилоттық жоба аясында республикалық меншікке өтіп, ондағы 263 шақырымды құрайтын су жүйесін қалпына келтіру жұмыстары басталған болатын. Жобаға шетел инвестициясы тартылып, яғни Ислам Даму Банкі арқылы қаражат қарастырылған. Суармалы жүйелерді қалпына келтіру арқылы пайдаланбаған жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына енгізу көзделген. Бұл бағыттағы жобаға Талдықорған өңірінен Ақсу, Алакөл, Ескелді, Көксу аудандарының су шаруашылығы нысандарын республикалық меншікке өткізу көзделген. Осыған байланысты, облыста 2011 жылдан бастап «Қазсушар» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының өңірлік филиалы біраз жұмыс атқарды. Онда ауыл шаруашылық дақылдарын суару кезеңіне дайындау, су жүйелерін ағымдағы жөндеуден өткізіп, қалпына келтіру, арналарды тазалау ісі басты күн тәртібінде. Сонымен қатар, көктемгі су тасқынының алдын-алу, тасқын суларын тиімді пайдалану іс-шараларын белгілеп, уақытылы жүзеге асырылуда. Нәтижесінде, суармалы жерді игеру жыл санап жақсарып, пайдаланушыларға су қажетті көлемде беріліп келеді. Бұл диқандардың мол өнім  алуына жол ашады.

Дереккөз

Кейбір адамдар суармалы жерлерге берілетін су ақылы деп санайды. Шынымен суға ақы алына ма?

— Жоқ, су ақылы емес, суды жеткізіп беру ақылы, ал ақысы бекітілген тариф арқылы есептеледі. Филиалдың қолданыстағы 9 өндірістік учаскесі бойынша 4,3 мың  шақырым суландыру жүйелерінің техникалық жағдайын жақсарту, көктемгі тасқын судың алдын –алу мақсатында іс-шаралар жүргізу, суару жүйелері арқылы суды егістік жерлерге жеткізу  үлкен еңбек пен қомақты қаражатты қажет етеді. Сондықтан да жерден игіліктеніп жүрген шаруалар су жеткізіп беру ақысының ара жігін ажырата білгені абзал. Бүгінгі күнге қолданыстағы тариф құны 1м3 -0,294 теңге құрайды.

— Бүгінде су шаруашылығы саласында маман тапшылығы  жиі айтылады. Оған не себеп?

— Ол рас. Суармалы жердің тиімділігін арттыру үшін атқарылатын жұмыстардың барлығы су шаруашылығы саласында істейтін мамандардың біліктілігі мен жауапершілігіне тікелей байланысты. Мәселен, біздің «Қазсушар» мемлекеттік кәсіпорнының Алматы филиалында жоғары білімімен инженер-гидротехник мамандығы бойынша 44 адам, арнайы орта гидротехникалық білімімен 57  маман қызмет атқарып келеді. Филиалда су шаруашылығы мамандарының жетіспеуіне байланысты басқа мамандықтарымен істеп жатқандар да бар. Олар су шаруашылығына жұмысқа қабылданған соң бұрынғы Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институтынан яғни, қазіргі Тараз мемлекеттік университетінен су саласының мамандығы бойынша қайта білім алды. Сондықтан да болашақта еліміздің ауыл шаруашылығының дамуына өз үлесімді қоссам деген әрбір жасты сұранысқа ие осы мамандық бойынша білім алуға шақырамын. Сөзімнің соңында жалпы Жетісу жұртына еліміз аман, жұртымыз тыныш, тәуелсіздігіміз мәңгілік болсын деген ақ тілегімді арнаймын.

— Әңгімеңізге рахмет                                                                    Сұхбаттасқан                                                                                                            Айдын КӘЛІМХАН.

Бөлісу
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK