Экология — 200 жылдық тарихы бар ғылым. Экология терминін неміс биологы Эрнест Геккель (1866 ж.) «Естественная история происхождения» атты кітабында алғаш рет қолданған. Экология – «ойкос» деген грек сөзі, үй, баспана ұғымын білдіреді. Э.Геккельдің айтуы бойынша экология — жеке организмнің қоршаған ортамен қарым-қатынасын зерттейтін ғылым.

Экологияны қорғау, яғни қоршаған ортаны қорғау дегенде біз атмосфералық ауаны, жерді, суды қорғауды, оның тазалығын, адамзат үшін зиянды болмауын ойлаймыз.
Қазақстан халқы денсаулығының нашарлауына, аурулар мен өлімнің артуына, орташа өмір ұзақтығының қысқаруына негіз болып отырған фактордың бірі – ластанған қоршаған ортаның жағымсыз әсері.
Медико-гигиеналық зерттеулердің дәлелдері бойынша аурулардың 80 пайызына және халық арасындағы өлімнің 20 пайызына себеп болып отырған қоршаған ортаның экологиялық қолайсыздығы.
Бүгінгі таңда қоршаған ортаның ластануы, оның ішінде қалдықтармен ластану – ең көкейкесті мәселе болып отыр.
Сол себептен де Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев биылғы халыққа жолдауында алғаш рет облыс әкімдеріне қалдықтарды жинауды, оларды сұрыптап жинап кәдеге жаратуды ұйымдастыруды тапсырды.
Адам баласының кез-келген шаруашы-лық әрекеті әр түрлі қалдықтармен биосфераны ластайды, бұл халықтың ден-саулығы мен өміріне, флора мен фауна түрлерінің қысқаруына, қоршаған ортадағы тепе-теңдікке қауіп-қатер тудырады. Кең үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-шаламдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп санауға болмайды, олар құнды шикізат көздеріне жатады.
Қазіргі уақытта Қазақстанда қалдықтарды басқару мәселесіне үлкен көңіл бөлінуде. Қалдықтарды басқару Қазақстан Республикасының «жасыл» экономикаға көшуі бойынша тұжырымдамасының негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Жыл сайын қалдықтардың орасан көлемінің қалыптасуы бүгінде қалдықтардың әртүрлі түрлерінің жинақталуы және сақталуы бақыланбайтын күрделі экологиялық жағдайға әкелді.
Қалдықтарды бөлектеп жинау жүйесінің жетістікті болуы үшін міндетті түрде тұрғындар арасында ҚТҚ бөлектеп жинау жүйесі туралы үгіт насихат жұмыстарын тұрақты түрде ұйымдастыру және жүргізу қажет.
Қалдықтарды бөлектеп жинау арқылы қайталама шикізат көлемінің көбейетіндігін түсіну қажет. Қоқыс жинаушы кәсіпорындар мүдделеріне қалдықтарды бөлектеп жинаудан кейін қайталама шикізатты өткізуге мүмкіндік болатындығын ескерген жөн.
Экологиялық проблемаларды шешу тек мемлекеттің ісі ғана болуы мүмкін емес. Әрбір адамның бойында осыған деген өз қатысын, елінің экологиялық болашағы үшін азамат ретіндегі оның жауапкершілігі туралы түсінігін қалыптастыру қажет.
Өкінішке орай тұрғындар арасында ҚТҚ бөлектеп жинау мәдениеті жоқтығын ескеру қажет. Әркім батарейкалардың не үшін қажеттігін білгенімен, бірақ қуаты таусылғаннан соң оны лақтыруға болмайтындығын білетіндер аз ғана. Бұл туралы әр батарейкада жазылғанымен, оны қайда тастау керек екені көрсетілмеген. Мұндайда батарея мен шамдарды жинайтын жәшік қойып, кейіннен оны пайдаланылған сынапқұрамды және люминесцентты шамдарды жинайтын пунктке тапсыруға болады. Батареялардың зияны туралы білмейтіндерге қоқысқа тасталған бір батареяның 20 м² жерді ауыр металлмен ластайтындығын айтуға болады.
Қазіргі уақытта аудан орталығында ҚТҚ бөлектеп жинау жүйесін енгізу қажет. Пластик құтыларды жинауға контейнерлер және сынапқұрамды шамдарды жинау үшін арнайы контейнерлер орнату қажет.
Сонымен қатар, пластик құтылар және қалдықтардың өзге түрлерін өртеу барысында қоршаған ортаға, адам денсаулығына зиян келеді. Пластик ыдырау барысында топырақққа және айналасына қауіпті химиялық заттар бөліп, астма, аллергия, онкологиялық ауруларды тудырады. Әркез өзен, көл жағасына, немесе далаға қоқыстарды тастаған кезде осыны ойлаңыз. Осыған байланысты қалдықтарды өртеудің тигізетін зияны туралы тұрғындарға жеткізу барлығымыздың міндетіміз болып табылады.
Ыдырау мерзімі ұзақ қоқыстарды қайтадан пайдалануға болады. Ол үшін алдымен қоқысты сұрыптау қажет. Тұтынушы да өз үйінен пластик, шыны, металл, қағаз, картонды бөлек сұрыптай алады.
Аудан орталығында, ауылдық округтерде бөлектеп жинаумен тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, ауылдық округ әкімдері кәсіпкерлердің қатысуымен айналысуы қажет.
Мемлекеттік мемемелердің және білім беру нысандары, кәсіпкерлік басшыларының макулатураны қоқыс контейнеріне тастамай, қағаздар мен қағаз қалдықтарды жинауға жауапты қызметкерді белгілеп, олардың жинақталуын ұйымдастыруға, жинақталуына қарай макулатураны қабылдау пункттеріне тапсыруға назар аударуы қажет. Себебі 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап макулатураны жергілікті полигондарға қабылдауға тыйым салынады.
Осыған байланысты қалдықтарды өртеп жоюдың зияндылығын да айта кеткен дұрыс болар.
Қалдықтардың жануы кезінде атмос-фералық ауаға адам денсаулығына зиянды заттар тарайды. Бұл зиянды заттар аллергиялық, онкологиялық, тыныс жолдары ауруларының пайда болуына тікелей әсер етеді. Сондықтан қалдықтардың қандай түрі болса да оларды өртеп жоюдан аулақ болу әркімнің жадынан шықпауы тиіс.

Т. Джақсылықбаев,
Кербұлақ ауданы бойынша мемлекеттік
экологиялық инспектор.

Бөлісу
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK