Еуразиялық интеграция институты БАҚ өкілдеріне арналған онлайн-брифинг барысында қазақстандықтардың электоралдық мінез-құлқының түрлі аспектілерін зерттеу аясында 2026 жылғы 16-26 шілде аралығында жүргізілген әлеуметтанулық зерттеу нәтижелерін жариялауды жалғастырды.
Бұған дейін хабарланғандай, азаматтар арасында жүргізілген жаппай сауалнамаға (face-to-face) Қазақстанның 17 облысынан және Астана, Алматы, Шымкент қалаларынан 4 000 респондент қатысты.
Сауалнама қоғамда сайлау науқандары, саяси партиялардың рөлі мен функциясы туралы нақты және байыпты түсінік қалыптасып отырғанын, сондай-ақ жүргізіліп жатқан саяси реформалардың жағымды әсері туралы пікір басым екенін көрсетті.
Құрылтай депутаттарының сайлауы қарсаңында зерттеу аясында анықталған бірқатар көрсеткіштер арнайы назар аударуға тұрарлық.
Бірінші. Сайлау белсенділігіне орай жүргізілген жалпы өлшем бойынша, сауалнамаға қатысқан азаматтардың 78,2%-ы сайлаулар мен референдумдарда дауыс беруге қатысатынын көрсетті.
Оның ішінде атап өтерлігі, әрбір науқан өткен сайын дауыс беруге қатысатын азаматтардың саны артып отырған. Респонденттердің жауаптарына сәйкес, 2023 жылғы парламенттік сайлауға азаматтардың 53,4%-ы, 2024 жылғы референдумға 63,4%-ы, 2026 жылғы референдумға 75,3%-ы қатысқан. Сауалнама нәтижелері ҚР Орталық сайлау комиссиясының ресми деректерімен барынша сәйкес келетінін атап кеткен жөн.
Екінші. ҚР жаңа Конституциясын қабылдау бойынша өткен референдумға қатысқан азаматтар өздерін дауыс беруге ынталандырған мынандай себептерді атап өтті:
Азаматтардың 71%-ы дауыс беруді өздерінің азаматтық борышы деп санайды.
Респонденттердің 69,6%-ы жүргізіліп жатқан саяси реформаларды маңызды деп санайды.
Ал 31,4%-ы дауыс беруді өзінің ажырамас демократиялық құқығы деп есептейді.
Сауалнамаға қатысқандардың 18%-ы дауыс беруге құқылы жасқа жетуіне байланысты қатысқан.
(респонденттер бірнеше жауап нұсқасын таңдау мүмкіндігіне ие болғандықтан, жауаптардың жиынтық көрсеткіші 100%-дан асады)
Сайлау белсенділігінің осы факторлары 23 тамыздағы референдумда шешуші рөлге ие болуы мүмкін.
Үшінші. Сауалнамаға қатысқан қазақстандықтар жүргізіліп жатқан сайлау процестері туралы хабар алатын ТОП-7 негізгі ақпарат көзі анықталды: теледидар – 51,6%, Instagram – 44,5%, жаңалық таратушы интернет-порталдар – 32,5%, отбасы мүшелері және туыстары арқылы – 27,4%, TikTok – 23,8%, жұмыс орнында, ұйымда – 22,5%, достары арқылы – 21,7%.
(респонденттер бірнеше жауап нұсқасын таңдау мүмкіндігіне ие болғандықтан, жауаптардың жиынтық көрсеткіші 100%-дан асады)
Бұл нәтижелер саяси контентті жалпы медиа тұтынуда телеарналардың әлі де өзекті екенін және әлеуметтік желілердің ішінде Instagram және TikTok желілерінің кеңінен танымал екенін көрсетеді. Азаматтар сайлау барысы туралы тұрақты түрде хабар алып отырады және оны күнделікті өз ортасында талқылайды.
Төртінші. Қазақстандықтардың басым көпшілігінің пікірінше жаңа Конституцияны қабылдау сияқты палаталы Құрылтайдың құрылуы да оң өзгерістермен байланысты. Сауалнама нәтижелері азаматтардың Құрылтай сайлауынан жақсылық күтетінін көрсетеді.
Респонденттердің 68%-ы Құрылтай сайлауынан кейін өмірінде жақсы өзгерістер болатынына үмітті.
Қоғамдық пікірді нақтылау мынаны көрсетті.
Сауалнамаға қатысқандардың 48,8%-ы сайлаудың әділ өтетініне сенімді.
Респонденттердің 43,3%-ы Құрылтайға сайланатын депутаттар азаматтардың мүддесін қорғайды деп күтеді.
Респонденттердің 35,9%-ы жаңа депутаттардың келуімен халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсарады деп санайды.
23,8%-ы – жаңа депутаттар саяси мәдениет деңгейінің жоғарылауына ықпал етеді деп сенеді.
Азаматтардың 22,3%-ы депутаттардың халыққа жақын болуын және өз сайлаушыларымен ашық сөйлесуін қалайды.
(респонденттер бірнеше жауап нұсқасын таңдау мүмкіндігіне ие болғандықтан, жауаптардың жиынтық көрсеткіші 100%-дан асады).
Бесінші. «Қазақстандағы саяси партия тиімді қызмет етуі үшін ең алдымен не істеуі керек?» деген сұраққа респонденттердің жауаптарын тізбелесек.
Азаматтардың партияларға қойылатын ТОП-3 талаптары:
44%-ы – партия елдің экономикалық өсуі мен өркендеуіне атсалысуы керек екенін атап өтті,
32,4%-ы – елдің алдағы дамуы жайлы нақты түсіндіре алуы керек деп есептейді,
33,2%-ы – өз жұмысында әлеуметтік бақуаттылық пен теңдікті қамтамасыз етуге баса назар аударуы тиіс дейді.
Сондай-ақ, респонденттер партия көшбасшылары мықты, тартымды тұлға болуы (29,9%), заңдармен сауатты жұмыс істей білуі және халыққа тікелей пайда әкелетін заң жобаларын ғана насихаттауы (29,8%), демократияға адал болуы (20,1%), сайлаушылармен тұрақты байланыста болуы, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілері арқылы байланыс ұстауға (20%) тиіс екенін атап өтті.
(респонденттер бірнеше жауап нұсқасын таңдау мүмкіндігіне ие болғандықтан, жауаптардың жиынтық көрсеткіші 100%-дан асады)
***
Осылайша, қазақстандықтардың қоғамдық-саяси және сайлау процестеріне атсалысу белсенділігі артып келеді деп айтуға болады. Жалпы, қоғамның саяси оқиғаларға құлағы түрік.
Осы әлеуметтанулық зерттеудің нәтижелері қазір сайлау жарысына қатысып жатқан саяси партияларға пайдалы болуы мүмкін. Бұл үгіт-насихат әдістерін, арналарын және мазмұнын, сондай-ақ үгіт-насихат кезінде аса маңызды жалпы сайлауды белгілеу стратегиясын түзетуге мүмкіндік береді.
Іріктеме 18 жастан асқан халықтың әлеуметтік-демографиялық құрамының тиісті пропорцияларына жақын (Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы сәуірдегі деректеріне сәйкес) бөлінген параметрлер (облыс, тұрғылықты жері (қала/ауыл), жынысы, жасы, этникалық тегі) бойынша репрезентативті үлгіде жасалған. 95% сенімділік ықтималдығы бар іріктеменің статистикалық қателігі ±1,54%-дан аспайды.
Еуразиялық интеграция институты Орталық сайлау комиссиясының 2026 жылғы 3 шілдедегі №ОСК-11-07/ЗТ-С-30 жазбаша хабарламасынан алынған деректерді жариялап отыр.
______
У граждан высокие ожидания от выборов в Курултай – опрос общественного мнения
Институт евразийской интеграции в ходе проведенного онлайн-брифинга для СМИ продолжил презентовать результаты социологического исследования, проведенного с 16 по 26 июля 2026 года в рамках изучения различных аспектов электорального поведения казахстанцев.
Как отмечалось ранее, в массовом опросе граждан (face-to-face) приняли участие 4 000 респондентов в 17 областях Казахстана и гг. Астана, Алматы, Шымкент.
Опрос показал, что в обществе формируются вполне четкие и прагматичные представления об избирательных кампаниях, роли и функциях политических партий, а также высокие позитивные ожидания от проводимых политических реформ.
В свете проходящих выборов депутатов Курултая наибольший интерес представляют ряд зафиксированных показателей.
Первое. Общий замер электоральной активности показал, что среди опрошенных 78,2% граждан принимают участие в голосовании на выборах и референдумах.
При этом, характерно, что с каждой следующей кампанией участие граждан в голосовании росло. Согласно ответам респондентов, в парламентских выборах 2023 года участвовали 53,4% опрошенных, в референдуме 2024 года – 63,4%, в референдуме 2026 года – 75,3%. Следует отметить, что результаты опроса максимально приближенно сходятся с официальными данными ЦИК РК.
Второе. Что касается мотивов участия на референдуме по принятию новой Конституции РК, то, здесь граждане обозначили следующие причины и мотивы:
71% граждан считают голосование своим гражданским долгом.
69,6% респондентов посчитали важными проводимые политические реформы.
31,4% – считают голосование своим неотъемлемым демократическим правом.
18% – потому что достигли возраста, когда имеют право голосовать.
(сумма ответов больше 100%, так как респонденты могли выбрать несколько вариантов ответов)
Вероятнее всего, эти же факторы электоральной активности могут быть определяющими 23 августа.
Третье. Был выявлен ТОП-7 основных источников информации, из которых опрошенные казахстанцы обычно узнают о проводимых избирательных процессах: телевидение – 51,6%, Instagram – 44,5%, новостные интернет-порталы – 32,5%, общение с членами семьи и родственниками – 27,4%, TikTok – 23,8%, на рабочем месте, в организации – 22,5%, общение с друзьями – 21,7%.
(сумма ответов больше 100%, так как респонденты могли выбрать несколько вариантов ответов)
Эти результаты показывают, что телеканалы не уступают лидерство в общем медиапотреблении политического контента, и из социальных сетей наибольшей популярностью пользуются Instagram и TikTok. Также люди продолжают узнавать об электоральных событиях и обсуждать их в своем ближайшем ежедневном окружении.
Четвертое. У большинства казахстанцев создание однопалатного Курултая, как и принятие новой Конституции, ассоциируется с позитивными изменениями. Результаты опроса показывают, что у граждан высокие ожидания от выборов в Курултай.
Так, 68% респондентов ответили, что ждут от выборов в Курултай перемен в своей жизни к лучшему.
При этом, конкретизация общественных оценок показала следующую картину.
48,8% опрошенных уверены, что выборы пройдут честно.
43,3% ожидают, что избранные депутаты Курултая будут отстаивать интересы граждан.
35,9% полагают, что с приходом новых депутатов улучшится социально-экономическое положение народа.
23,8% рассчитывают, что новые депутаты смогут повысить уровень политической культуры.
22,3% хотят, чтобы депутаты всегда были доступны и открыто общались со своими избирателями.
(сумма ответов больше 100%, так как респонденты могли выбрать несколько вариантов ответов)
Пятое. На вопрос «Что должна в первую очередь осуществлять политическая партия в Казахстане, чтобы быть эффективной?» предпочтения респондентов распределились следующим образом.
ТОП-3 требований граждан к партиям:
44% отметили, что партия должна стремиться к экономическому росту и процветанию страны,
32,4% – транслировать ясное видение будущего,
33,2% – делать акцент на работе по обеспечению социального благополучия и равенства.
Также респонденты отметили, что партии должны иметь сильных харизматичных лидеров (29,9%), уметь грамотно работать с законами и продвигать только те из них, что приносят прямую пользу народу (29,8%), быть приверженной демократии (20,1%), уметь постоянно коммуницировать с избирателями, в том числе через СМИ и социальные сети (20%).
(сумма ответов больше 100%, так как респонденты могли выбрать несколько вариантов ответов)
***
Таким образом, можно констатировать, что вовлеченность казахстанцев в общественно-политические и электоральные процессы растет. В целом, повышается интерес к политическим событиям.
Вышеприведенные результаты этого социологического исследования могут быть полезны политическим партиям, которые сейчас участвуют в предвыборной гонке. Это позволит скорректировать как методы, каналы и содержание агитации, так и в целом стратегию электорального позиционирования, что имеет высокую значимость в середине агитационного периода.
Выборка является репрезентативной по выделенным параметрам (область, место жительства (город/село), пол, возраст, этническая принадлежность), которые приближены к соответствующим пропорциям социально-демографического состава населения старше 18 лет (согласно данным Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан на апрель 2026 года). Статистическая погрешность выборки при доверительной вероятности 95% не превышает ±1,54%.
Институт евразийской интеграции публикует данные с письменного уведомления ЦИК №ОСК-11-07/ЗТ-С-30 от 3 июля 2026 года.
