Кез келген елдің Конституциясы — бұл тек әдемі мұқабаға түптелген заңдық догмалар мен қатаң тұжырымдардың жиынтығы емес, мемлекеттің экономикасы мен қауіпсіздігі құрылатын іргетас. Мемлекеттік кірістер органдары үшін Негізгі Заңның орны бөлек және оның тәжірибелік маңызы зор. Дәл осы Конституцияда әрбір азаматтың заңды түрде белгіленген салықтар мен алымдарды төлеуге міндеттілігі атты қасиетті парызы бекітілген.
Алайда, бүгінде Мемлекеттік кірістер департаментінің заманауи тәсілі өзгеруде: біз тек жазалаушы орган бейнесінен сервистік модельге және «халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасына көшіп жатырмыз. Бұл дегеніміз — конституциялық нормаларды ілгерілету де мемлекет пен бизнес арасындағы ашықтық, серіктестік және өзара құрмет қағидаттарына негізделуі тиіс.
Заңның құрғақ баптарын шынайы құқықтық және салықтық мәдениетке қалай айналдыруға болады?
Фискалдық қысымнан — саналы міндетке
Салықтық және құқықтық сауаттылықты арттырудағы басты кедергі — оны қабылдаудың күрделілігі. Конституция нормаларынан туындайтын Салық кодексі мен кеден заңнамасы салық төлеушілерге жиі түсініксіз болып көрінеді.
МКД-ның қазіргі заманғы қызметкерінің міндеті — Legal Design (заңгерлік дизайн) қағидаттарын енгізу. Бұл күрделі заңдық анықтамаларды цифрлардың, өмірлік жағдайлардың және өзара тиімділіктің түсінікті тіліне аудару дегенді білдіреді.
Формула өте қарапайым: салық төлеуші төленген әрбір теңге мен ауруханалардың, мектептердің, жолдардың қаржыландырылуы және қауіпсіздік арасындағы тікелей байланысты көруі тиіс. Конституциялық міндет ауыртпалық емес, Жаңа Қазақстанның дамуына қосылған жеке үлес ретінде қабылдануы керек.
Құқықтық сананы жаңғыртудың 3 қадамы
Конституциялық қағидаттар іс жүзінде жұмыс істеуі үшін МКД қоғаммен өзара іс-қимыл форматтарын трансформациялауда:
1. Цифрландыру және жеңілдету — құқықтарды қорғау құралы Конституция азаматтарға заңдылық пен қорғалу құқығына кепілдік береді. Бұл құқықтарды ілгерілетудің ең тиімді жолы — ыңғайлы цифрлық сервистерді («e-Salyq Azamat» және «e-Salyq Business») дамыту. Салық төлеу немесе кірістерді декларациялау екі нұқумен жүзеге асырылғанда, мемлекеттік институттарға деген сенім деңгейі артады, ал конституциялық міндет өз еркімен әрі оңай орындалады.
2. Мектеп қабырғасынан бастап салықтық мәдениетті қалыптастыру Құқықтық сана ерте жастан қаланады. МКД жастарға арналған салықтық сауаттылық жобаларын белсенді дамытып келеді: ашық сабақтар, семинарлар өткізілуде. Жас ұрпақ мектеп жасынан бастап адал бизнес пен ашық салықтар — құқықтық мемлекеттегі өздерінің табысты болашағының кепілі екенін түсінуі тиіс.
3. Сервистік тәсіл және бизнеспен ашық диалог Конституцияны ілгерілету — бұл кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау да деген сөз. Түсіндіру жұмыстары, «Атамекен» палатасымен бірлескен көшпелі кездесулер, чат-боттар мен әлеуметтік желілердегі жедел кеңес беру құқық бұзушылықтар үшін жазалауға емес, олардың алдын алуға көмектеседі. МКД бизнестің заң шеңберінде жұмыс істеуіне көмектесетін кеңесші әрі серіктес ретінде әрекет етеді.
Қуатты экономикаға барар жолда
Мемлекеттік кірістер саласындағы конституциялық қағидаттарды дәріптеу — бұл бір реттік науқан емес. Бұл — күнделікті жүйелі жұмыс. Саналы құқықтық мәдениет кәсіпкер де, қатардағы азамат та мынаны анық түсінгенде басталады: «Менің конституциялық құқықтарымды мемлекет қорғайды, ал менің салықтарым — елімнің тұрақтылығы мен тәуелсіздігіне салынған инвестиция».
Жаңа Қазақстанды құру қаржылық сауатты және құқықтық қоғамсыз мүмкін емес. Мемлекеттік кірістер департаменті заңның әрбір әрпін елдің нақты экономикалық игілігіне айналдыра отырып, осы құндылықтардың басты жетекшісі ретінде қызмет етеді.
