Jurt is'inde Jetisy'dyn' ju'regi degen jaqut tirkes bar. Tek Taldyqorg'ang'a telinetin ten'ey'. Respy'bli'kadan g'ana emes, alys-jaqyn s'etelden ag'ylatyn qonaqtardyn' o'zi bul qalanyn' to'rt mezgili tamyljyp turatyn tabi'g'atyna tan'danady. Jazdyn' bos y'aqytynda Balqas' baratyn, odan a'ri Alako'l ag'ylatyn mei'mandardyn' ba'ri Taldyqorg'andy ko'ktei' o'tedi. Tog'yz joldyn' toraby da, sai'ahats'ylardyn' sai'asy da osy jer. Tipti, tari'htan termelesek, quddy bir ken'inen tynystap alatyn, ju'rek jalg'ap, jan s'aqyratyn bai'ag'ynyn' berekeli kery'en beketindei'. Tari'h degennen s'yg'ady, Almatymen bir meri'di'anda qanattasa jatqan qalanyn' irgesi qalang'an y'aqytyn «Gavri'lovkamen» tui'yqtap qoi'y'g'a tag'y bolmai'dy. Taldyqorg'an qalasynyn' a'kimi Dastan S'ALTABAEVPEN arada o'rbigen a'n'gimemiz de ku'nnen-ku'nge ko'rkei'ip, o'sy' men o'rkendey' u'stindegi oblys ortalyg'ynyn' arg'y-bergi tari'hyn tu'gendey'den bastaldy.

— Dastan Turarbekuly, jy'yrda Taldyqorg'an qalasynyn' ty'g'an ku'ni jalpaq jurtpen birge «Jastar» sai'abag'ynda toi'landy. Jasyratyny joq, el Qala ku'nin ereks'e o'tti desip jatyr.

— Rahmet. Qala ku'nin merekeley' jospary menin' qyzmetke tag'ai'yndaly' y'aqytymmen tuspa-tus keldi. Tipti, kei'bir s'aralar birnes'e ai' buryn bastalyp ketti. El elegen en'bek – birnes'e ai'dan bergi tynymsyz jumystyn' jemisi. Bul jetistikke a'kimdik qyzmetkerleri, o'ner ujymdary, bir so'zben ai'tqanda, bu'kil qala turg'yndary u'les qosty desem, artyq ai'tqanym emes. «Toi'dyn' bolg'anynan boladysy qyzyq» demei' me atam qazaq?! Toi' qarsan'ynda tu'rli i'dei'alar, tu'rli usynystar ai'tyldy. Toi'dyn' o'ty' retin, ssenari'in, mereke ai'asyndag'y tu'rli ma'deni', ry'hani', sporttyq s'aralardy ken'ese kele, ortaq s'es'immen bekittik. Eger el osylai' bag'a berse, en'begimizdin' elengeni, birnes'e ai'dan beri ter to'kken jumysymyzdyn' na'ti'jesi dep eseptei'min.

— Sol toi'da aqparat quraldary qalag'a 149 jyl tolg'anyn jarysa jetkizdi. Biz Taldyqorg'annyn' tari'hyna qi'anat jasap, tui'yqtap qoi'g'an joqpyz ba? Bir kezderi Almaty qalasyn «Vernyi'men» s'ektegen s'y'ly a'rekettin' son'y arheologi'alyq qazbalarmen da'leldenip, s'ahardyn' myn' jasag'any moi'yndalyp edi.

— So'zin'izdin' jany bar. Erterekte oqyg'an derekterde Taldyqorg'an qalasynyn' irgetasy 1868 jyly qalang'an dep jazylg'an edi. Qazir 1869 jyl dep ko'rsetilip ju'r. Demek, keler jyly bizdin' qalag'a 150 jyl tolmaq. Bul, a'ri'ne, siz ai'tqandai', s'ahar tari'hyn s'olaq etip ko'rsety'i mu'mkin. Alg'as'ynda «Gavri'lovka» atty ay'yl pai'da bolg'an. Al 1920 jyly irgeli eldi mekenge Taldyqorg'an atay'y qoi'ylg'an. 1944 jyly Taldyqorg'ang'a qala staty'sy berilgen. Qazirgi qolda bar naqty derekter osy g'ana. S'ynty'ai'tyna kelsek, qazaq dalasyndag'y a'r to'benin' o'z atay'y, qalyptasy' tari'hy bar. Kes'egi ken'estik kezen'de, odan arg'y aq pats'a zamanynda s'etelden kelgen zerttey's'iler ko's'pendilerdin' o'mirin jete tu'sinbei', dala tag'ylaryna ten'egeni belgili. Mundai' oi'dag'y adamdar, a'ri'ne, Uly Dalanyn' tay'y men tasyn tu'sinbei'di. Jergilikti eldin' so'zine tilderi kelmei', jan'alyq as'qandai' a'r ay'ylg'a jan'a ai'dar tag'yp qoi'ady. «Gavri'lovka» atay'y da osyndai' jag'dai'da tan'ylg'an s'yg'ar degen oi' joq emes.

Tag'y bir derekterde bul man'da burynyraqta Taldy, Taldyqorg'an qystay'y bolg'andyg'y ai'tylady. Alysqa barmai'-aq, qazirgi qalag'a qarasty U'i'tas, S'ai'qorg'an s'ag'ynay'dandarynyn' atay'yn alai'yqs'y. Qai'dan s'yqty dep oi'lai'syz? U'i'tas ta, S'ai'qorg'an da bag'zydan qoldanylg'an tari'hi' so'zder emes pe? Sondyqtan, qalanyn' tari'hyn indete zerttey' u's'in a'li de arheologi'alyq qazba jumystaryn ju'rgizy' qajet. Bul ma'seleni men aqsaqaldar alqasymen kezdesip, a'n'gimelesken kezde ko'tergenmin. Qalanyn' arg'y-bergi tari'hyn teren' biletin qari'alar bul bastamama qolday' ko'rsetetinderin ai'tty.

Aldag'y y'aqytta A'. Marg'ulan atyndag'y Arheologi'a i'nsi'ty'ty o'kilderin s'aqyrtyp, Taldyqorg'an qalasynyn' ay'mag'yna qazba jumystaryn ju'rgizy' ty'raly usynysty talqylay' kerek. Osy i'nsti'ty'ttyn' g'ylymi' qyzmetkeri, tari'h g'ylymdarynyn' kandi'daty Arnabai' Nurjanovpen kezdesip, osy ma'seleni jan-jaqty pysyqtay' jospary oi'da bar. G'alamtordag'y kei'bir jazbalarda Taldyqorg'an man'ai'ynan osydan u's' myn' jyl buryn o'mir su'rgen adamdardyn' su'i'ekteri tabylg'andyg'y jai'ly ma'limetter kezdesedi. A'ri'ne, munyn' ba'rin keles'ekte g'ylymi' negizde anyqtay' qajet.

— Taldyqorg'ang'a ai'aq basqan mei'mannyn' ba'ri tazalyg'yn ai'typ tamsanady, suly'lyg'yn so'z etip su'i'sinedi, tabi'g'atyn a'n'gimelep tan'dai' qag'ady. Oblys ortalyg'yna alg'as' kelgen kezin'izde siz de osyndai' a'serde boldyn'yz ba?

— Taldyqorg'an, aty ai'typ turg'andai', jasyl jelekke orang'an qala. En' alg'as' kelgen kezim de ku'ni kes'egidei' esimde. 2001 jyly Almaty oblysynyn' ortalyg'y ko's'ip kelgende men sol ko's'te bolatynmyn. Ol y'aqytta qala qan'yrap turdy. Jyly' berilmegen. Qi'rag'an u'i'ler ko'p bolatyn. Sanay'ly ko's'elerde g'ana bag'dars'am istei'di. Aqi'qatyn ai'tqanda, qalanyn' qurylysy, qyn'yr-qi'syq nysandar adam boi'yna qorqynys' ui'alatatyn. Biraq tamas'a tabi'g'aty, jap-jasyl ko's'eleri ko'n'ilge s'abyt berdi. Odan beri 17 jyl o'te s'yqty. Byltyrg'y men bi'yldy salystyry'g'a kelmei'di. Byltyr dei'miz-ay', qazirgi tan'da Taldyqorg'annyn' a'rbir ku'ni, tipti, a'rbir sag'aty bir-birine uqsamai'dy. Bu'gin bir ko's'ege asfalt to'selip jatsa, erten' jan'a bir dan'g'yl as'ylyp jaty'y mu'mkin. Ku'rdeli jo'ndey'den o'tken, jan'adan boi' ko'tergen za'y'lim g'i'marattar, turg'yn u'i'ler qans'ama?!

I'a', Taldyqorg'annyn' tabi'g'aty o'z aldyna bir bo'lek a'n'gime. Tamsanbay' mu'mkin emes. Ejelden Ko'ksy' men Qaratal o'zenderinin' ortasyna ornalasqan jang'a jai'ly jer. Talai' g'asyrdan beri bul aralyq qazaqtardyn' qystay'y bolg'an. Ata-babamyz jyldyn' to'rt mezgilinde ko's'ken g'oi'. A'r to'bes'iktin', a'r tastyn' qadirin bilgen. Jerdin' o'zine qurmetpen qarag'anyn ai'tsan'yzs'y. Jerdin' qunaryn ketirmes u's'in ko's'ip, u'nemi qonystaryn ay'ystyryp otyrg'an. Na'ti'jesinde, Uly Dalanyn' tazalyg'y saqtalg'an. Tazalyq bolg'anda qandai'! Qazirgidei' zan'men bekitilip, qag'azben ko'rsetilmese de adamdardyn' ay'yzs'a tarag'an a'dep-jarg'ylardy qatan' ustang'anyna tan'g'alasyn'. Ol kezdegi adamdardyn' is'ki ma'deni'eti jog'ary bolg'any sons'alyqty, ko's'kennen kei'in qalatyn ornyn da tap-tui'naqtai' etip tazalap ketken. I'ag'ni', jurtynyn' o'zin ji'nap ketetin bolg'an. Men a'r ji'ynda, turg'yndarmen kezdesy'de, ty'g'an-ty'ystyn' ortasynda qazaq halqy qai' kezde de ko's'ken jurtynyn' ornyn s'as'yp ketpegen dep babalarymyzdan mysal keltirip, ai'typ otyramyn. Ko'rdin'iz be, tazalyq saqtay' qazaqtyn' tanym-tu'siniginde, ma'deni'etinde bar ry'hani' qundylyqtardyn' biri. Bul jag'ynan Taldyqorg'an tazalyg'ymen respy'bli'kag'a u'lgi ko'rsete alady.

Ata saltymyzdan mysaldar tizbelesek, qazir ekey'miz tan'dy atyry'ymyz mu'mkin. Buryng'y apa, a'jelerimiz, analarymyz kirdin' sy'yn ko'ringen jerge to'kpey's'i edi g'oi'. Kirdin' sy'yn s'as'qan adam so'gis esti'tin. Mine, munyn' o'zi tabi'g'atty qadirlegenimiz, qors'ag'an ortany taza qalpynda saqtag'anymyz emes pe?! Balalyq s'ag'ymyzda osyndai' tyi'ymdarg'a renis' bildirip, o'zimizs'e ku'i'ip-pisy's'i edik. Qazir oi'lasaq, ba'ri de saltymyzdyn', ulttyq da'stu'rimizdin' bir tarmag'y ekenin tu'sinip jatyrmyz. Ma'selen, qazaqta «Tyrnag'y o'skennin' o'zi ka'pir, s'as'y o'skennin' ay'yly ka'pir» degen ma'tel bar. Qans'ama mag'yna jatyr osy so'zde?! Tazalyqqa bir g'ana adam emes, bu'kil ortasy, ay'yly jay'apty ekenin men'zep turg'an joq pa?

O'kinis'ke qarai', bu'gingi tan'da biz ten'desi joq ulttyq tanym-tu'sinigimizden qol u'zip baramyz. Jahandany'dyn' keri a'seri ti'ip jatqany jasyryn emes. Saltymyzg'a salg'yrt qarag'andyqtan qog'amda tu'sinispey's'ilikter, kelen'siz jai'ttar oryn alady. Kei'de ai'aqtyn' astynda s'as'ylg'an qoqysqa qog'am kina'li ekenin umytyp ketemiz. Qog'am – siz ben biz. Qoqysty o'zimiz s'as'yp-to'gip alamyz da ji'nay'g'a kelgende qalalyq a'kimdik qai'da qarap otyr dep bai'balam salamyz. Mundai' a'reketti ma'deni'etke jatqyza almai'myz. Saltymyzg'a mu'ldem kereg'ar. Osyndai'da a'lmi'saqtan jetken ulttyq ma'deni'etimiz, jurtymyzg'a dei'in taza ustai'tyn a'debimiz qai'da ketti, nege odan ai'yrylyp baramyz dep qapalanatynymyz ras.

— Taldyqorg'andyqtardy qala a'kiminin' jumys kestesi qyzyqtyrady. Onyn' u'stine, a'kimdik qyzmetkerleri jai'ynda osylar jumsaq jerde, jyly g'i'maratta otyrg'annan basqa ne istei'di eken degen do'reki, da'lelsiz a'ri say'atsyzday' pikir ai'ta salatyndar da bars'ylyq. Ku'ndelikti jumys kesten'iz qandai'?

— Qandai' qyzmettin' bolsyn o'z qi'yndyg'y, sonymen birge, jay'apkers'iligi bar. Taldyqorg'an qalasynyn' a'kimi qyzmetine tag'ai'yndag'an kezde oblys bass'ysy Amandyq Batalov birnes'e naqty tapsyrma ju'ktegen bolatyn. Kommy'naldyq ju'i'eni jan'g'yrty', qalanyn' tazalyg'yn retke keltiry', abattandyry', ko'galdandyry' jumystary boi'yns'a qordalang'an ma'selelerdi s'es'y'imdi tapsyrdy. A'kimnin' a'r ku'ni josparg'a toly. S'yndap kelgende, memlekettik qyzmetkerdin' o'miri memlekettik ju'i'emen sabaqtasa o'riledi. Sondyqtan, bar ku's'-qy'atymyzdy, bilim-biligimizdi halyq pen memleket jolyna arnai'myz.

Qazir qyr astynda qaharyn s'as'yp qys mezgili tur. Jumys o'te ko'p. Ku'ndelikti a'kimdik qyzmetim tan'erten' sag'at 8:00-ge dei'in qalany aralap s'yg'y'dan bastalady. Al tu's a'letinde gazet-jy'rnaldardy oqyp, g'alamtordag'y jan'alyqtarmen tanysy'g'a y'aqyt bo'lemin. Sonymen birge, elektrondy pos'tamdy, a'ley'mettik jelidegi paraqs'amdy bir s'olyp o'tip, kelgen hattardy, turg'yndar tarapynan tu'sken usynys-tilekter men ma'selege toly jazbalardy qarap, s'es'imin ti'isti salalarg'a tapsyramyn. Al kes'kisin qalany qai'ta aralap s'yg'yp, tan'erten' ai'tylg'an syn-eskertpelerimnin' oryndaly' barysyn, na'ti'jesin ko'remin.

El is'i bolg'an son' tu'rli pikirlerdin' ai'tylatyny zan'dylyq. Desek te birey' s'yn synai'dy, al endi birey' orynsyz minei'di. Biraq halyqtyn' a'rbir so'zi, pikiri men u's'in man'yzdy. Kez-kelgen turg'ynnyn' usynysy men oi'yn, pikirin tyn'day'g'a, ai'tqan ma'selelerin o'z retimen zan' ai'asynda s'es'ip bery'ge a'zirmin.

— Turg'yndar siz kelgeli kommy'naldyq s'ary'as'ylyq salasynda, i'njenerlik jelilerde, ko's'elerde, jabai'y say'damen ku'res ju'rgizy'de on' o'zgerister bolg'anyn ai'typ, ri'zas'ylyqtaryn bildiry'de. Siz qyzmetke kirisken to'rt ai'dan asa y'aqyttag'y tolymdy jumys na'ti'jesin o'z ay'zyn'yzdan estisek.

— A'li de atqarylar s'ary'alar ay'qymdy. Elbasynyn' o'tkende g'ana halyqqa arnag'an kezekti Jolday'y tyn' mindetter ju'ktedi. Atap ai'tqanda, mug'alimderdin' ma'rtebesin ko'tery', en' to'mengi jalaqyny o'siry', Jastar jylyna dai'yndyq, sondai'-aq, «7-20-25» bag'darlamasyn ju'rgizy' jumystaryna basymdyq berildi. Men jan'a lay'azymg'a tag'ai'yndalg'anda en' birins'i kommy'naldyq s'ary'as'ylyq jumysyn jandandyry'g'a ko'n'il bo'ldim. Bul sala halyqqa en' kerektisi a'ri qordalang'an ma'seleler de jetkilikti edi. Odan kei'in «jabai'y say'dany» jo'nge keltiry'di qolg'a aldyq.

Aldymen ko'zge tu'skeni – u'lken ki'im-kes'ek du'kenderinin' man'ai'yna jappa tigip alyp, o'z betimen say'da-sattyq jasai'tyndar. Bylai's'a ai'tqanda, «jabai'y say'damen» s'ug'yldanatyndar qaladag'y rettilikke, ma'deni'etke nuqsan keltirgen. Bul orai'da ai'ta ketei'in, a'rbir saty's'yg'a jabai'y say'damen ai'nalyspa dep olardy qy'y' maqsat etilgen joq. Kerisins'e, turg'yndardyn' qay'ipsizdigin oi'lastyrdyq. Aty ai'typ turg'andai', jabai'y say'da kezinde bir kelen'siz jag'dai' bola qalsa, erten'gi ku'ni kim jay'ap beredi? Sondyqtan, birins'i kezekte Gay'har ana ko's'esinin' boi'yn tu'gel memleket mens'igine alyp, ku'rdeli jo'ndey' jumystaryn ju'rgizdik. Qazir baryp qaran'yzs'y, yg'y-jyg'y bolyp jatqan Ko'k bazardyn', «Almaty», «Astana» say'da u'i'lerinin' man'ai'y retke kelip qaldy. Qarasan' ko'z toi'ady. Jan'a jol, jan'a troty'ar to'selip, ko'lik keptelisi de birs'ama azai'dy. Bolas'aqta Gay'har ana ko's'esimen ko'likter eki bag'ytta ju'redi. Bi'yl jyl son'yna dei'in 21 ko's'eni retke keltiremiz. Qazirdin' o'zinde onyn' ten' jartysy ai'aqtaldy.

Qalag'a byltyr «ko'gildir otyn» keldi. Bul – u'lken qy'anys'. Alai'da gazdyn' i'giligin ko'ry' u's'in aldymen sapaly a'ri ti'anaqty qurylys jumystaryn josparlay' qajet. Gaz qubyrlarynyn' tartyly'yna bai'lanysty qans'ama ko's'enin' asfalt jabyndylaryna nuqsan keldi?! Munyn' ba'ri nazarda, u'nemi baqylay'da. Qurylys ju'rip jatqan jerde kei'de kems'ilik te bolady. Gaz jelileri jerdin' astymen o'tkendikten kei'de ag'attyq jibergen jerlerin qai'ta qazdyry'g'a ma'jbu'rmiz. Tapsyrys bery's'i oblystyq turg'yn u'i' kommy'naldyq s'ary'as'ylyg'y bolg'anymen biz qoi'an-qoltyq jumys istep otyrmyz. Budan bo'lek, tozyg'y jetken i'njenerlik jelilerdi ay'ystyry' jumystary bar. Qysqy jylyty' may'symyna dai'yndyq o'z aldyna qyry'ar s'ary'any talap etedi. Osy orai'da atqarylyp jatqan jumystarg'a tu'sinistikpen qarasan'yzdar eken degen o'tinis'imdi ai'ta ketpekpin.

Qazirgi kezde tag'y bir o'zekti ma'sele – jan'a jumys oryndaryn as'y'. Bul – ay'dan nemese iri eldi meken emes, oblys ortalyg'y. Qalag'a to'n'irekten jumys izdep keletin jastar bars'ylyq. Taldyqorg'an a'r sala boi'yns'a jumys tabylatyn iri qalag'a ai'naly'y kerek. Bu'ginde qalada u's' o'ndiris orny as'yldy. Eki ka'siporyng'a ken'ei'ty' jumysy ju'rgizildi. Barlyg'y 3144 jan'a jumys orny quryldy. Bul byltyrmen salystyrg'anda birs'ama jog'ary. Osy bag'ytta tag'y da jumys oryndaryn qury'dy jobalap otyrmyz. Sondai'-aq, s'aharda ken'es da'y'irinde boi' ko'tergen ko'netoz turg'yn u'i'ler ko'p. Ondai' u'i'lerdi de ku'rdeli jo'ndey'den o'tkizip, ay'lalaryn abattandyry'ymyz qajet. Soltu'stik-batys ai'maqtag'y jeke turg'yn u'i' sektory da adam tanymastai' o'zgery'de. Jan'a mektep as'yldy. Sol mektep ornalasqan A'. A'limjanov ko's'esi tu'gel jo'ndey'den o'tkizildi. Jap-jaryq s'amdary bar 97 elektr bag'any ornatyldy. Qazir ol ko's'ede tu'n men ku'ndi ajyraty' qi'yn. Sol si'aqty basqa ko's'elerge de zamanay'i' jaryq elektr s'amdary qoi'yly'da. Qal-qadirims'e aldag'y y'aqytta qalanyn' barlyq salasyna basymdyq berip, turg'yndardyn' o'mir su'ry'ine en' qolai'ly s'ahar jasay'g'a bar ku's'-jigerimdi salamyn.

— Dastan Turarbekuly, Taldyqorg'an qalasynyn' a'kimi degen lay'azym sizge qandai' jay'apkers'ilik ju'ktedi? A'kimdikke dei'ingi ja'ne kei'ingi oi'laryn'yzben bo'lise otyrsan'yz. Tolqy', qobaljy' sezimderi boldy ma?

— Bolady g'oi'. Biz aldymen adambyz, odan kei'in memlekettik qyzmetkermiz. Turg'yndary taty'-ta'tti, tabi'g'aty tamyljyg'an osyndai' qalag'a a'kim boly' – bul da man'dai'yma jazylg'an baq. Tag'ai'yndalg'anymyz kes'e g'ana si'aqty edi. Y'aqyttyn' jyljy'y ko'zdi as'yp-jumg'andai' a'ser qaldyrady eken. A'dette a'kimder arasynda jan'a tag'ai'yndalg'annan kei'in jan-jag'yn'men tanysy'g'a birnes'e ai' ketedi degen tu'sinik bar. Biraq mende olai' bolmady. Apta is'inde-aq qyzmetime u'i'renistim. Bul, a'ri'ne, jandy qolday' bildirgen, ku'ndelikti qoi'an-qoltyq jumys istei'tin bilikti kadrlardyn' arqasy s'yg'ar dep eseptei'min.

Taldyqorg'an oblys ortalyg'y bolg'annan kei'in qoi'ylar talap ta jog'ary. Oblystag'y basqa eldi mekender osy Taldyqorg'ang'a qarap boi' tu'zei'di. Respy'bli'kadan, alys-jaqyn s'etelden keletin qonaqtar da o'te ko'p. Jer jannaty Jetisy' dese, en' aldymen, Taldyqorg'an qalasyn elestetemiz. Qalanyn' osyndai' artyqs'ylyqtary mag'an bir s'etinen ry'h berdi. O'z-o'zime de, jan-jag'yma da talapty ku's'ei'tip, bei'nelep jetkizgende, jan'a jumysqa bel s'es'e kiristim. Alg'as'ynda osy qalag'a qalai' en'begimdi sin'iremin, neden bastai'myn degen say'al to'n'ireginde ko'p oi'landym. Osy suraqtyn' jeteginde qobaljydym da, oi'landym da, tolqydym da. Biraq sasqan joqpyn. Halyqtyn' a'ley'mettik jag'dai'ymen, turmys-tirs'iligimen jete tanysqan son' jumysymdy bastap kettim.

Memlekettik qyzmetker ba'rine dai'yn boly'y kerek. Og'an qandai' jumys senip tapsyryldy, sony abyroi'men atqara bily' – mindet. Birins'i kezekte sol o'n'irdin' patri'oty boly', o'zin' basqaratyn jerdin' turg'yndaryna jai'ly jag'dai' jasay' basty borys'yn' sanalady. Men, mysaly, Taldyqorg'an qalasyna a'kim bolamyn dep oi'lag'an joqpyn. Sol si'aqty bug'an dei'in oblystyq qurylys basqarmasynyn' bass'ysy, bas sa'y'lets'isi, Jambyl ay'dany a'kiminin' orynbasary si'aqty qyzmetterge tag'ai'yndalg'anda da jay'apkers'ilikti basty oryng'a qoi'dym. Qandai' jag'dai'da da artylg'an senim u'desinen s'yg'y', halyq u's'in qyzmet atqary' basty mindetim bolyp qala bermek.

— Durys ai'tasyz. Taldyqorg'annyn' tag'y bir ereks'eligi – Almatydai' alyp megapoli'ske jaqyn ornalasy'y. Onyn' u'stine, jan'a avtoda'liz as'ylg'aly tipti jaqyndai' tu'sti. Belgili sai'asattany's'y Ai'dos Sarym qalag'a kelgen bir saparynda: «Almaty – Taldyqorg'annyn' sory», – degen pikir ai'typ edi. Bul so'zdin' jany bar ma?

— Astaryn tu'sinip otyrmyn. Taldyqorg'an Almatynyn' ko'len'kesinde qalyp qoi'ady degendi men'zep tur g'oi'. Basqa oblys ortalyqtaryna qarag'anda Taldyqorg'an Almatyg'a en' jaqyn qala ekeni ras. A'ri jol jaqsy bolg'an son' senbi-jeksenbi ku'nderi Almatyg'a ag'ylatyn halyqtyn' qarasy ko'p. Olardyn' biri say'da-sattyq u's'in, biri turmystyq bui'ymdaryn aly'g'a, biri qurylys zattaryn a'kely'ge barady. Tu'rli sebepter bar. A'ri'ne, bizdegi say'da u'i'leri Astana men Almatydag'ydai' turg'yndar talabynan s'yg'a almay'y mu'mkin. Ba'lkim, tan'day' mu'mkindigi azdyq etetin s'yg'ar? Bul jerde turg'yndardy kina'lay'dyn' qajeti joq. Ma'sele Taldyqorg'andy ka'sipkerlerge qolai'ly, jan-jaqty damyg'an, barlyq kerek-jaraq tabylatyn qalag'a ai'naldyry'da jatyr. Jan'a jumys oryndaryn as'yp, orta ja'ne s'ag'yn bi'znesti damyty' jumystaryn qazirden qolg'a aldyq.

Myna na'rseni basa ai'tqym keledi – Taldyqorg'annyn' bolas'ag'y Almatydan bir de kem emes. Halyqtyn' ba'ri birdei'. Qalamyzdag'y Ta'y'elsizdik, I. Jansu'girov dan'g'yldaryn alai'yqs'y. Almatynyn' ortalyqtag'y dan'g'yldarynan qai' jeri kem? Qazirgi tan'da Almaty qalasynda da jan'g'yrty' jumystary ju'rgizily'de. Ko'galdandyry' jumystary qolg'a alynyp, qog'amdyq ko'likterge qolai'ly jag'dai' jasap, ko's'elerdi bir bag'ytqa o'zgertip jatyr. Bizde de mundai' jumystar atqarylyp jatqaly qas'an?! Qalanyn' s'yg'ysyndag'y Almaty – O'skemen avtojoly o'tetin ai'maqty alai'yq. Onyn' ber jag'ynda jergilikti halyq «Pentagon» atap ketken by'lvardy qaran'yz. Qaratal o'zenindegi jag'ajai' boi'ymen kes'kilik sery'endep ko'rin'izs'i. Kezinde bul jerler qandai' edi? Qurylys qoqystary, tas u'i'indileri a'r jerde to'bes'ik bolyp u'i'ilip jatatyn. Al endi qalanyn' on'tu'stik-batys ay'dany adam tanymastai' o'zgeredi dep kim oi'lag'an? «Jastar» sai'abag'y, Saltanat sarai'y, Ko'rme kes'eni, Jastarg'a qyzmet ko'rsety' ortalyg'y – ba'ri birinen-biri asatyn sa'y'let nysandary. Og'an birnes'e u'i'irmesi bar, balalarg'a arnalg'an tu'rs'i s'aralar ui'ymdastyrylatyn Oqy's'ylar sarai'yn, tai'ay'da as'ylatyn teatrdy qosyn'yz. Bi'yldyn' o'zinde 1200 oryndy eki mektep as'yldy. Onyn' biri – altyns'y, jetins'i ja'ne segizins'i s'ag'ynay'dan turg'yndaryna arnalg'an № 28 IT bag'ytyndag'y mektep-li'sei'i. Ekins'isi soltu'stik-batys ay'dannan as'yldy. Og'an alty birins'i synyp oqy's'ylary qabyldandy.

— O'zin'iz ai'tpaqs'y, qalag'a keletin qonaqtar ko'p. Taldyqorg'andyqtardyn' o'zderi de demalystaryn ko'n'ildi, qyzyqty o'tkizgisi keledi. Balalar da, u'lkender de baratyn en' iri oi'yn-say'yq kes'eni – «City Plus». Oblys ortalyg'yna bul azdyq etpei' me?

— Qalany ko'rkei'ty', turg'yndarg'a qolai'ly jag'dai' jasay' say'da os'aqtaryn retke keltiry'den bastalady. O'i'tkeni, halyq ko'p baratyn oryn da osyndai' ko'psalaly kes'ender. Siz ai'typ otyrg'an kes'en erterekte as'ylg'an. S'ynymen de, halyq demalysynda sol bir g'ana jerge baryp, balalaryn oi'natyp, o'zderi de ko'n'il ko'terip qai'tady. Bir jag'ynan, bul kes'en Qarataldyn' jag'asyna jaqyn jerde ornalasqan. S'yg'a qalg'an tusta o'zen ag'yp jatady. Adamg'a ereks'e a'ser syi'lai'dy.

Bu'ginde osyndai' kes'endi qalanyn' on'tu'stik-batys ay'danynda as'saq degen arnai'y josparymyz bar. Bolas'aqta as'ylatyn u'lken kes'endi jeke i'nvestor salady. Taldyqorg'andyqtardy qy'antyp qoi'ai'yq, jan'a kes'en D. Qonaev ja'ne J. Balapanov ko's'elerinin' qi'ylysyna, eski ja'ne jan'a yqs'amday'dandardyn' aralyg'yna turg'yzylady. Qazirgi tan'da jobalay' jumystary ju'ry'de. Jeke i'nvestorlar jobalaryn dai'yndag'an son' bizge ko'rsetedi. Sodan kei'in birlese talqylap, bekitetin bolamyz.

— Qalada turg'yn u'i' qurylysy qarqyndy ju'ry'de. S'ahar jan'adan boi' ko'tergen ko'pqabatty u'i'lerimen qanat jai'yp keledi. Baspana baqytyna kenelgen otbasylaryn ko'rip, biz de ju'regimiz jarylardai' qy'anamyz. A'sirese, jastardyn' baspanag'a qol jetkizip jatqany el ekonomi'kasynyn' damyg'anyn ko'rsetpei' me?

— Jo'n ai'tasyz. Qazir Elbasy tapsyrmasymen jastarg'a ko'n'il bo'liny'de. Olarg'a artylg'an senim de zor. Prezi'dent bi'ylg'y Jolday'ynda keler jyldy Jastar jyly dep jari'alay'y da tegin emes. Ken'es kezinde, tipti bertinge dei'in jas mamandardyn' pa'termen qamtyly'y qi'ynnyn' qi'yny edi. Qazir olai' emes. Barlyq mu'mkins'ilik bar. «Turg'yn u'i' qurylys ji'naq bankine» salymdar saly', memlekettik bag'darlamalardy ti'imdi pai'dalany' kez kelgen turg'ynnyn' baspanaly boly'yn jaqyndata tu'sedi. Bi'yldyn' o'zinde 60 pa'terli u's' turg'yn u'i' pai'dalany'g'a berildi. Barlyg'y 180 otbasy jan'a baspanag'a qol jetkizdi.

Baspana baqyty bui'yrg'andardyn' qatarynda bi'yl 100 jyldyg'y merekelengen «Jetisy'», «Ogni' Alatay'» gazetterinin' alty tils'isi bar. Jog'aryda ai'typ ketkenimdei', qazirgi tan'da «7-20-25» bag'darlamasy boi'yns'a jumys ju'rgizily'de. Munyn' da ti'imdi tustary jetkilikti. Alg'as'qy tog'yz ai'dyn' o'zinde Taldyqorg'an qalasynda 55,9 myn' s'ars'y metr turg'yn u'i' berildi. Bul byltyrg'y ko'rsetkis'pen salystyrg'anda 1,5 pai'yzg'a ko'p. Onyn' is'inde halyqtyn' qarajaty esebinen 49,2 myn' s'ars'y metr u'i' turg'yzyldy.

— Sizdi syrtyn'yzdan salay'atty o'mir saltyn serik etedi dep estidik. Qandai' sport tu'rimen s'ug'yldanasyz?

— Burynyraqta ku'respen ai'nalystym. Memlekettik qyzmette sportqa ko'n'il bo'ly'ge y'aqyt az, s'yny kerek. Orai'y kelgende balalarmen, inilerimmen fy'tbol oi'nap turamyn. Qala turg'yndaryna da sporttyn' barlyq tu'rimen s'ug'yldany'g'a jag'dai' jasay'ymyz kerek. Bul orai'da ku'rdeli jo'ndey'den o'tip jatqan «O'rken» sport kes'enin ai'tsaq ta jetkilikti. Al ku'ndelikti taza ay'amen sery'endep, velosi'ped tebetinder u's'in birqatar ko's'ege arnai'y troty'arlar saldyq. Bu'ginde velosi'ped joldary I. Jansu'girov, N. Aldabergenov, J. Balapanov, A'. A'limjanov ko's'elerinde, sondai'-aq, Astana, Q. Jalai'yri' dan'g'yldarynda bar. Qaratal jag'alay'yndag'y velosi'ped joly 1,5 s'aqyrymdy qurai'dy. Keremet emes pe?

— A'lbette! Gazetimizdin' myn' san oqyrmanyna otbasyn'yz jai'ly da ai'ta otyryn'yz. A'kimnin' a'kelik mei'irimi kim-kimge de qyzyqty g'oi'.

— Balalarym qalaly jerde ty'yp-o'sse de, qazaqs'ag'a jetik. Allanyn' bergen bir ul, bir qyzy bar. Ekey'i de bi'yl orta mektepti ai'aqtap, jog'ary oqy' ornyna tu'sti. Qazir sty'denttik o'mirdin' qyzyg'yna batyp, birins'i ky'rsta ju'r. Qyzym oblys ortalyg'y Taldyqorg'ang'a ko's'ip kelgen kezde neba'ri bir jasta edi. Al ulym ai'lyq sa'bi' edi. Mine, ekey'i de sty'dent boldy. Ekey'ine qarap o'zimnin' balalyq s'ag'ym esime tu'sedi. Ata-anamyz bizdi birey'din' ala jibin attamay'g'a u'i'retti g'oi'. Menin's'e, barlyq ata-ana osylai' ta'rbi'elese kerek. Bir g'ana «o'tirik ai'tpa» degen tyi'ymnyn' o'zi bu'kil o'mirimizge azyq bolady eken. Biz de sty'dent atandyq. Jumysqa turdyq. Qai' salada ju'rsek te ata-anamyzdyn' ta'rbi'esimen o'tirik ai'tpay'g'a dag'dylandyq. Sol ta'rbi'eni balalarymyzg'a sin'irdik. Balalarymdy ay'yl o'mirinen alystatqan emespin. Ulymdy demalysta atasynyn' u'i'ine jiberemin. Atasynyn' s'ary'as'ylyg'yna baryp, qolg'abys jasai'dy. Jai'lay'g'a barady. Tabi'g'atpen, an'darmen tanysyp, sy'retke tu'siredi. Taza ay'amen tynystai'dy. Jylda osy u'rdis jalg'asady. Bul da ta'rbi'enin' bir tarmag'y emes pe?

— A'ley'mettik jelige ji'i kirip turasyz ba? Qandai' basylymdardy oqi'syz?

— Ji'i kiremin dep ai'ta almai'myn. Biraq arnai'y jeke paraqs'am bar. Onda o'zim otyramyn. Ku'ndelikti jan'alyqtarmen sai'ttar arqyly tanysamyn. Qazir gazettin' qag'az nusqasynan go'ri sai'ttag'y aqparattary tez jetedi. Respy'bli'kalyq, oblystyq basylymdardyn' ba'rin oqi'myn. Al a'ley'mettik jelidegi paraqs'ama qala turg'yndarynan ko'p hat tu'sedi. Qolym qalt etkende kirip, pos'tag'a tu'sken hattardy da qarai'myn. Ko'ps'iligi – a'ley'mettik, turmystyq ma'seleler. Ay'lamyzg'a ko'n'il bo'lesiz be, ko's'emiz tozyp ketti degen ay'andag'y hattar jetkilikti. Men olardyn' ba'rine retimen jay'ap beremin. Sondai'-aq, s'es'ily' jolyna nazar ay'daramyn. A'ri'ne, bul s'ary'alardyn' bir ku'nde s'es'ile salmasy belgili.

— A'n'gimen'izge rahmet!

Suhbattasqan — Qy'anys' TUNG'ATAR.

Materi'al Jetisy' gazetinin' sai'tynan alyndy.

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK