Қазақтың ұлттық рухын аспандатып, қаншама тарихтан бергі ажырамас серігіне айналған әйгілі аспабы – домбыра. Оның қос ішегінен төгілген әсем сазды әуен  ұлт мәдениетінің мәйегі, салт-дәстүр, әдеп-ғұрпының асыл айғағы. Сондықтан да көненің көзі, саз сарынды даналардың сырлы сөзі болып бізге жеткен қасиетті аспаптың қашанда орны бөлек. Осыған сай Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен елімізде шілде айының бірінші жексенбісі «Ұлттық домбыра күні» болып бекітілген болатын. Атадан  қалған баға жетпес мұраны қадір тұтып, ұлт құндылықтарын ұлықтау әрбір азаматтың басты парызы.

Ал, осы бір киелі аспаптың тілін тауып, күй құдіреті арқылы ғасырдың сырын ғасырға жалғап жүрген өнер иелерінің еңбегі зор. Солардың бірі – Қазақстанның халық күйшісі, күйшілер одағының және авторлар қоғамының мүшесі, белгілі композитор, күй өнерін зерттеуші Мұқаш Таңғытұлы. Ол 1962 жылдың 15-ші желтоқсанында Шығыс Түркістанның Тарбағатай өңірінде дүниеге келген. Өзі қаржыгер мамандығы бойынша жоғары білім алса да, заңғар жазушы Мұхтар Әуезовтің «Әнге әуес, күйге құмар бала жаны сұлу өмірге ғашық болып келеді» деген дана тұжырымына сай, қасиетті қара домбыраны жанына серік еткен жан.

Мұқаштың талмай талпынысы мен ізгі ізденістері оны арман биігіне қанат қақтырып, ақындығымен қатар шебер күйші етіп жетілдірді. «Өнерлі өрге жүзеді» деген. Өрелі өнерімен дүйім жұртты таңдандырған алтын саусақты азамат 1990 жылдардан бастап ХІХ-ХХ ғасырларда Шығыс Түркістан өңірінде жасаған қазақ күйшілерінің өмірі мен өнер жолын зерттеуге ден қойған. «Ел іші – өнер кеніші» демекші,  осы орайда ол жұрт жүрегінде сақталған бұрынғы өткен күйшілердің 200-ден астам күйін жинап, өзі асқан шеберлікпен орындап, таспаға түсіріп, ел арасына кеңінен таратқан.  Осыдан 20 жыл бұрын тарихи отанына біржола қоныс аударған дара дарын иесі жан сарайында алтындай сақтап, елге жеткізген күйлерді «Қазақ», «Шалқар» радиолары мен отандық телеарналарда орындап, ұлан-ғайыр қазақ даласының аспанында самғатты.

Бүгінде күйші жинақтап əкелген 70-тен астам күй «Қазақ» радиосының алтын қорында сақталса, «Қазақтың 1000 күйі», «Мəңгілік сарын», «Қазақтың 500 күйі аманат», «Ұлы дала сазы» сынды отандық күй альбомдарына көптеген күйлер оның орындауында енгізілген. Мұқаш Таңғытұлы тек шертпе күйдің шебер орындаушысы ғана емес, айтулы ақын, белгілі сазгер. Оның  «Жайсаң», «Өткен күн», «Мұқаштың шалқымасы», «Ер тұтқа», «Зәмзәм» сынды 20-дан астам күйі, 50-ге жуық әсем сазды әндері жұрт жүрегінен ойып орын алған. Күйшінің өнер әлеміне қосқан осындай елеулі еңбектерін жоғары бағалаған Қазақстан парламентінің депутаттары 2009 жылдың 19 мамырда Нұр-Сұлтан қаласындағы Президенттің мəдениет орталық сарайында арнайы кеш ұйымдастырған. Сол кездегі халық қалаулысы Уəлихан Қалижановтың жүргізуімен өткен «Алтайдың ар жағынан келген шертпе күйлер» атты кеште шығыстағы күй саңлақтарының небір тың туындылары орындалып, тыңдарман қауымның ыстық ықыласына бөленген. Осы орайда сазгерге  ҚР Тұңғыш  Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың құттықтау Алғыс хаты табыс етіледі. Міне, содан бастап оның өнер кеші Алматы, Талдықорғаннан бастап еліміздің тағы басқа да қалаларында өтіп, жұртты баураған. Қазір сегіз қырлы, бір сырлы өрелі өнер иесі  Алатау баурайындағы әсем Алматыда тұрады.

– «Домбыра – сан ғасырлық тарихы бар қасиетті қазақ халқының ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлы мұрасы. Барымызды бағамдап, жоғымызды түгендеп, ұмыт болған салт-дәстүрімізді қайта жаңғыртып жатқан бүгінгі күнде ел үшін еңбек ету әрбір жанның азаматтық борышы. Ал, өнер – мәңгілік. Шет шекарасы жоқ өнерді құрметтеп, өмірден өткен өнер дүлдүлдерінің әсем ән мен тәтті күйін қатпары қазынаға толы тарих парағына жазып қалдыру елін, жерін сүйген ұлтжанды азаматтардың көкейтесті арманы. Сондықтан да ұлт құндылықтарын ұлықтап, кейінгілерге үлгі-өнеге сыйлау басты парыз»,– дейді он саусағынан өнер тамған күй шебері  Мұқаш Таңғытұлы.

                                                                                                     Айдын КӘЛІМХАН.

 

 

 

 

 

 

Бөлісу
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK