Latyn qarpine ko's'y': oi' men pikir

501

Ku'ni kes'e «Qazaq tili a'lipbi'in ki'ri'lli'sadan latyn grafi'kasyna ko's'iry' ty'raly» Qazaqstan Respy'bli'kasy Prezi'dentinin'   2017 jylg'y 26 qazandag'y № 569 Jarlyg'yna o'zgeris engizildi. Jan'a redaksi'a boi'yns'a  ( bul 2018 jyldyn' 19 aqpan, Aqorda. №63) latyn grafi'kasyndag'y qazaq a'lipbi'inde apostraftar alynyp tastaldy. Sonymen 32 a'ripti qurai'tyn a'lipbi'de  birnes'e a'rip di'graf arqyly jazylatyn bolady.

Osy jan'a redaksi'adag'y  a'lipbi' ty'rasynda Taldyqorg'an qalasynyn' turg'yndary men sala mamandary o'z pikirlerin bildirdi.

Sandy'g'as' Rysbaeva, «Taldyqorg'an qalasynyn' ma'deni'et ja'ne tilderdi  damyty' bo'liminin'» MM bas mamany:

Memleket bass'ysynyn' «Bolas'aqqa bag'dar: Ry'hani' jan'g'yry'» maqalasyndag'y negizgi ma'selelerdin' biri – 2025 jylg'a qarai' qazirgi qazaq a'lipbi'in latyn qarpine ko's'iry' qajettiligi ty'raly  ai'tyldy.  A'r jylg'y halyqqa arnag'an Jolday'ynda latyn  grafi'kasyna ko's'y' joldary, man'yzdylyg'y atap o'tildi. O'i'tkeni tilin su'i'gen, ony qadirlei' bilgen adam o'zin de, o'zgeni de, ma'deni' qundylyqtardy da  qadirlei' alady.

Adam-o'z so'zinin' i'esi,  so'zdin'  qojasy-halyq. Til-ulttyq ma'deni'ettin' kody. A'lipbi'di latyn grafi'kasyna ko's'iry', Qazaqstannyn' ba'sekege qabilettiligin ku's'ei'ty' ja'ne ulttyq biregei'likti saqtay' qajettiligi men kompi'y'terlik say'attylyqty jog'arylaty', s'et tilderin men'gery' ja'ne ma'deni' as'yqtyqty arttyry'men tikelei' bai'lanysty boly'yna negizdelgen.

Murat Qalyq,  qalalyq ardagerler ken'esinin' to'rag'asy:

— Tari'hi' turg'yda bul qazaq jazy'ynyn' son'g'y eki g'asyrdag'y u's'ins'i iri reformasy bolady. Bug'an dei'in 1929-1940 jyldary latyn grafi'kasyna negizdelgen qazaq a'lipbi'i boldy. Sodan kei'in  orystyn' ki'ri'lli'sasyna ko's'irilgeni belgili. Osylai' qazaq halqy biraz a'lipbi'di basynan o'tkerdi.

Al ta'y'elsiz el bolg'aly latyn grafi'kasyna  ko's'y' ty'raly ma'sele ji'i ko'terile bastady. Bul ty'raly Elbasynyn'  Jolday'ynda naqty ai'qyndaldy. Jalpy bul ma'selege qog'am tarapynan qolday'  tay'yp otyr. Sebebi, erten'gi bolas'aq jastarymyz  qazaq, orys, ag'yls'yn tilderin men'gery'ge bet burg'an. A'lemdik den'gei'de bilimderin s'yn'dai'tyn, tari'hymyzdy saralay'g'a o'resi jeter urpag'ymyz bar dep oi'lai'myn.   Latyn a'lipbi'ine ko's'y' u'derisi- da'l merziminde jasalyp otyrg'an s'ara.

Gu'lden Smag'ulova, bastay'ys' synyp mug'alimi:

— Qazaq tili a'lipbi'in qazirgi qoldanystag'y ki'ri'lli'sdan latyn grafi'kasyna ko's'iry' ty'raly   man'yzdy qujatqa  o'zgerister engizildi.  Arnai'y Jarlyqtyn' jan'a redaksi'adag'y qosyms'asyna  Elbasy qol qoi'dy.  A'lipbi'di latyn qarpine ay'ystyry' ma'selesi qog'amda  jalpyhalyqtyq qyzy' qolday'yna i'e boldy. Qazaqta: « Ko'z-qorqaq, qol batyr» degen  tamas'a ta'msil bar.

 Zamanay'i' aqparattyq-tehnologi'alyq ken'istikte latyn qarpi jahandyq a'ri syndarly quralg'a ai'nalyp otyr. Bul ma'selege  «ju'z oi'lanyp,  myn' tolg'anyp» baryp naqty s'es'im qabyldag'anymyz bars'ag'a ai'an.  Til ma'selesi  talqylay'dan o'tip, saraptaldy. Bu'ginde elektrondy quraldar jan'g'yry' u'stinde.  Endigi maqsat jas urpaqty jan'a a'lipbi'men oqyty' ma'selesi- man'yzdy istin' biri. Bul –y'aqyt talaby

 

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK