— G'alymjan Rai'yluly, sizdin' a'kim bolyp tag'ai'yndalg'anyn'yzg'a 2 ai'dan asty. Bizben suhbattasy'dyn' sa'ti endi g'ana tu'sip otyr. Sog'an qarag'anda y'aqyt taps'y g'oi' dei'min…

— Menin' tag'ai'yndaly'ym elimizdegi u'lken nay'qandarmen qatar keldi. Osy eki ai'dyn' is'inde Taldyqorg'ang'a vi'se-premer Gu'ls'ara Nay's'aqyzy birnes'e mi'ni'strlermen kelip ketti. Premer-Mi'ni'strimiz Asqar Mami'n keldi. El Prezi'denti Qasym-Jomart Toqaev is-saparmen boldy. Elimiz u's'in asa jay'apty nay'qan – QR Prezi'dentinin' kezekten tys sai'lay'y o'tti. Sai'lay' u'lken dai'yndyq jumystaryn qajet etetini belgili. Almaty oblysy – eki Prezi'denttin' ty'g'an jeri. Sondyqtan, bizdin' moi'nymyzdag'y jay'apkers'ilik 2 ese desem artyq emes. Ku'n-tu'n demei' jumys atqaryldy. Na'ti'jesinde, 9-may'symda o'tken QR Prezi'dentinin' kezekten tys sai'lay'yna jetisy'lyqtardyn' 89 pai'yzy day'ys berip, elimiz boi'yns'a aldyn'g'y qatardan ko'rindi. Bizdin' taldyqorg'andyqtardyn' 78,5 pai'yzy sai'lay'g'a qatysty. Qala u's'in bul u'lken ko'rsetkis'. Osynay' sai'asi' nay'qang'a u'les qosqan bars'a taldyqorg'andyqtarg'a s'eksiz ri'zas'ylyg'ymdy bildiremin.

— Taldyqorg'annyn' a'ley'mettik-ekonomi'kalyq damy'yndag'y negizgi ma'seleler qandai'? Jumysty neden bastap jatyrsyz?

Sy'ret avtory A.Nurs'anov

— Mag'an Taldyqorg'annyn' tirs'iligi burynnan-aq tanys. Osyg'an dei'in men Almaty oblysy a'kiminin' apparat bass'ysy, orynbasary bolyp qyzmet ettim. Elimizdegi qai' qalanyn' bolmasyn negizgi ku'rmey'i s'es'ilmegen ma'seleleleri ortaq. Ol: sy', jol, jaryq, jyly'. Taldyqorg'anda bul kes'endi tu'rde ju'rgizilip, on' s'es'imin tay'yp keledi. Qazirgi kezde qalanyn' s'etkeri ay'dandaryna, sai'ajai'larg'a ereks'e ko'n'il bo'linip jatyr. Men kelgeli sai'ajai'larda 2 u'lken kezdesy' boldy. Halyqtyn' surap otyrg'any — sy'. Baqs'a baptap, mal ustap otyrg'an ag'ai'yng'a jer men sy' asa o'zekti. Bug'an dei'in «Merekelik» ja'ne «U'i'tas» sai'ajai'larynda sy'sorg'ys' qurylg'y ku'i'ip ketken eken. Ony bag'bandar o'zderi qai'ta qalpyna keltiry'i ti'is edi. Biraq, «Mu'mkindigimiz joq, ko'mek berin'izders'i» dep o'tingen son', a'kimdik bastama ko'terip, qaladag'y «Taldyqorg'an sy' qubyry» ja'ne «Taldyqorg'an jyly' servi'si» sekildi iri mekemeler arqyly jo'ndetip berdik. Sai'ajai'lar u's'in ay'yz sy' da qi'yn. «Merekelik» pen «U'i'tasty» ay'yz sy'men tolyq qamty' u's'in bi'yl a'rqai'sysyna 1 mlrd. 200 mln. ten'geden qarjy bo'linip otyr. Osy ai'da atalg'an sai'ajai'larg'a ay'yz sy' ju'rgizy' jumystaryn bastai'myz.

Sy'ret qala a'kiminin' baspaso'z qyzmetinen alyndy

Bul jerde Almaty oblysynyn' a'kimi Amandyq G'abbasulynyn' en'begin ereks'e atap o'tken jo'n. Elimizdin' munai'ly o'n'irlerinin' o'zinde sai'ajai'dy ay'yz sy'men qamty' u's'in mundai' qarjy qarastyrylyp otyrg'an joq. Al, bizde bir sai'ajai' u's'in g'ana 1 mlrd. 200 mln. ten'ge bo'lindi. Sai'ajai'dag'y ag'ai'yndar «Bizge birins'i joldy jasap berin'der» dep talap qoi'ady. Biz qazir sai'ajai'larg'a ay'yz sy' tartyp jatyrmyz. I'ag'ni', ko's'eni qazamyz. Gaz ju'rgizy'demiz. Ol u's'in de ko's'e qazylady. Odan kei'in ony qai'ta ko'mip, jaryq tartamyz. Son'ynan ko's'eni tegistep, jol salamyz. Al, birins'i kezekte jol to'sep tastasaq, sy', jaryq, gaz tartqanda ony qai'ta buzy'ymyzg'a ty'ra keledi.  Tu'sindiry'ge ty'ra keldi. Qazir halyqpen mei'lins'e tu'sinistikpen jumys jasap jatyrmyz.

— Qalamyzdy gazdandyry' jumystaryna toqtala ketsek. Ko'gildir otyn kirgeli 2 jyl boldy. Biraq, gazdyn' qyzyg'yn ko'rip jatqandar tym az sekildi.

— Taldyqorg'ang'a dei'in 265 s'aqyrym gaz magi'strali tartylyp, qalany gazdandyry' bag'ytyndag'y jumystar 4 kezen'ge bo'lingen. Bu'ginde 3-s'i kezen'nin' jumystary ai'aqtaldy. Taldyqorg'an boi'yns'a 54 myn' abonent gazg'a qosyly'y kerek. Qazirgi kezde 4 myn'nan asa abonent tabi'g'i' ko'gildir otynnyn' qyzyg'yn ko'rip otyr. A'ri'ne, bul to'men ko'rsetkis'. Qazir u'i'lerdi gazg'a qosy'men 18 merdiger mekeme ai'nalysyp jatyr. Qalany gazg'a qosy' boi'yns'a jumystar endi-endi qarqyn alyp keledi. Onyn' u'stine oblys a'kiminin' bastamasymen qaladag'y ko'pbalaly analarg'a, a'l-ay'qaty to'men otbasylarg'a, sog'ys ardagerlerine gazdy tegin qosy' u's'in 500 mln ten'ge qarjy qarastyrylg'an. Qazirgi kezde 300-den asa u'i'ge qujattar ra'simdeldi.

— Ko'pbalaly analar ma'selesi qalai' s'es'ily'de?

— Ko'pbalaly analarmen bu'gin de, kes'e de ji'nalystar o'tti. Ol kisilerdin' negizgi ma'selesi – baspana. Qazirgi kezde Taldyqorg'anda ko'pbalaly analarg'a arnalg'an 125 pa'terli 2 u'i'din' qurylysyn bastap kettik. Odan bo'lek Taldyqorg'annyn' kire berisindegi 600 kottedjdi qalas'yqtyn' is'inen 170 kottedj tek qana ko'pbalaly analarg'a arnap salynyp jatyr.  Jalpy alg'anda, bi'yl 325 ko'pbalaly otbasyn baspanamen qamty'dy josparlap otyrmyz. Bu'gingi ku'ni 15 otbasyna baspana berildi.

Sy'ret qala a'kiminin' baspaso'z qyzmetinen alyndy

Qazirgi kezde Taldyqorg'an boi'yns'a 3037 ko'pbalaly ana bar. Olardyn' 1146-sy turg'yn u'i' kezeginde tur. 325-i bi'yl basapanaly bolady. Odan bo'lek ko'pbalaly otbasynyn' balalary mektepte tegin ystyq tamaqpen, jazg'y demalyspen qamtylg'an.  Analardyn' o'zderi qaladag'y qog'amdyq ko'likterde tegin ju'redi. Gazyn tegin qosyp beremiz. Ko'pbalaly otbasynan s'yqqan mektep tu'lekterine arnap oblys a'kimi tag'y 100 bilim grantyn tag'ai'yndap otyr. Sondyqtan, ko'pbalaly analardyn' ma'selesi jan-jaqty s'es'ilip jatyr dep ai'ty'g'a tolyq negiz bar.

— Taldyqorg'an u's'in o'zekti ma'selenin' biri – ko's'edegi «jabai'y» say'da. Bizdin' basylymnyn' oqyrmandary bug'an dei'ingi a'kimderdin' bul ma'selemen qalai' ku'reskenin biledi. Siz qalai' ku'respeksiz?

— Oblys a'kimi mag'an osy bag'ytta ju'i'eli jumys istey' kerektigin tapsyrdy. Ma'seleni «Munda say'da jasamyn'yz» dep s'es'y'ge bolmai'dy. Aldymen sol ko's'ede otyrg'an azamattarg'a jag'dai' jasay'ymyz kerek. S'ag'yn ay'dandardan s'ag'yn du'ken-ki'oskiler saly', Abai' men Gay'har ana ko's'esindegi bazardyn' jumysyn jandandyry' ma'selesin oi'lastyryp jatyrmyz. Men Taraz qalasynda a'kim bolyp turg'anda qala is'inen say'dag'a yn'g'ai'ly 100 oryn belgiledim. Jemis satatyny bir bo'lek, et satatyny bir bo'lek, ki'im-kes'ek, oi'yns'yq satatyny bir bo'lek bolatyn. Men Taldyqorg'ang'a ay'ysqanda sol 100 orynnyn' 36-sy jumys istep turg'an. Bul jumysty Astanag'a baryp ko'rip kelgen edim. Sol bastamany Taldyqorg'anda da jalg'astyrmaqpyn. Oblys a'kimine usynysymdy ai'typ, ruqsatyn aldym.

— Taraz ben Taldyqorg'annyn' qandai' uqsastyq, qandai' ai'yrmas'ylyqtary bar eken?

— Taraz qalasy Taldyqorg'annan 2,5 ese u'lken. 400 myn'nan asa halqy bar. Taldyqorg'anda 172 myn'nyn u'stinde halyq turady. Halyqtyn' arasynda ai'yrmas'ylyq bolmai'dy g'oi'. Biraq, a'ley'mettik-ekonomi'kalyq turg'ydan qarastyrg'anda Taldyqorg'annyn' a'ley'eti jog'ary, jag'dai'y jaqsy. Tek bi'yldyn' o'zinde Taldyqorg'anda 119 ko's'eni jo'ndey'ge 6 mlrd. 700 mln. ten'ge qarastyrylg'an. Tarazda bul ko'rsetkis'ter a'ldeqai'da to'men.

Tarazdan ketkende meni «parks'il a'kim» dep atapty. Sebebi, bir jyldyn' is'inde oblys a'kimi Asqar I'sabekulynyn' i'dei'asymen Tarazda 4 park saldyq, eskilerin jan'g'yrttyq. Qazaqstandag'y en' uzyn 220 metrlik fontandy iske qostyq. «Jen'is» parkin jan'g'yrttyq. Qai'rat Rysqulbekovtyn' my'zei'in salyp, parkin jan'g'yrttyq. Taldyqorg'andag'y «Jastar» parki men «Qaratal jag'alay'ynyn'» qurylysyna da o'zim qatysqanymdy maqtan tutamyn. Ol kezde oblys a'kiminin' orynbasary bolatynmyn.

Sy'ret avtory A.Nurs'anov

Qazirgi Taldyqorg'annyn' ko'rki ko'z tartady. Almatydan keletin mei'mandar qalamyzdyn' ajary as'yla tu'skenin ai'typ otyrady. Olardyn' en' aldymen ko'retini s'aharymyzdyn' on'tu'stik-batys bo'ligindegi jan'a ay'dandar, jan'a g'i'marattar g'oi'. Saltanat sarai'y, ko'rme kes'eni, drama teatr, oqy's'ylar sarai'y, «Jastar» sport sarai'y, jastarg'a qyzmet ko'rsety' ortalyg'y, jy'rnali'ster u'i'i syndy qai'talanbas sa'y'letti g'i'marattar qalag'a ereks'e sa'n syi'lap tur. Bunyn' barlyg'ynda oblys a'kimi Amandyq G'abbasulynyn' qoltan'basy bar. Negizi, bass'ylyqta qurylys pen sa'y'letten habary bar adam bolg'any o'te jaqsy dep eseptei'min.

— Ju'i'eli jumys u's'in jaqsy kadrlar kerek. Qala a'kimi ay'ysqanda kadrlyq o'zgerister bolar ma eken degen elen'dey'ler bolady. Bu'ginnin' o'zinde 2-3 kadr ay'ysty. Tag'y ay'ys-tu'i'ister bola ma?

— I'a, qazirgi kezde menin' bir orynbasarym ay'ysty. Osyg'an dei'in qalanyn' qurylys salasyna jay'apty bolg'an Da'y'ren Turg'anbaevty o'z o'tinis'i boi'yns'a jumystan bosattym. Da'y'renmen buryn da birge qyzmet atqarg'anmyn. Ti'anaqty, tyn'g'ylyqty jigit. O'zi o'tinis' ai'tpasa, jumys jasai' bery'ine kedergi bolmas edi. Onyn' ornyna 30 jylg'a tarta en'bek o'tili bar Sai'lay'g'aly Bai'nazarov esimdi azamatty tag'ai'yndadym. Qala a'kiminin' apparatyna da jan'a bass'y – osyg'an dei'in oblystyn' s'ary'as'ylyq bo'limin basqarg'an Asqar Qurmang'ali'ev kelip jatyr. Sondai'-aq, qalanyn' tazalyg'yna, abattandyryly'yna jay'apty «Taldyqorg'an ko'rkei'ty'» JS'S-na osy salanyn' jiligin s'ag'yp, mai'yn is'ken, en'bekqor jigit Vladi'mi'r Qay'ysbekovty qai'ta s'aqyrttyq. Tag'ai'yndalg'an azamattar ty'raly sizderdin' sai'ttyn' oqyrmandary aldyn'g'y jazbalardan habardar boly'y kerek. Sondai'-aq, qalanyn' ka'sipkerlik bo'limin basqarg'an qyzmetkerimiz Nur-Sultan qalasyna u'lken qyzmetke ketip barady. Bui'yrsa, ol bo'limge bass'yny sol bo'limnin' is'inen qoi'saq pa degen josparymyz bar.

— A'ley'mettik jelide qans'alyqty belsendisiz?

— Qans'alyqty belsendi ekenimdi halyq ai'ta jatar. Mine, 2 smartfonym bar. Ku'ndiz-tu'ni qoldan tu'spei'di. Otbasymmen de, aryz-mun'yn ai'tqan ag'ai'ynmen de, turg'yndarmen de g'alamtorda so'i'lesip otyramyn. U'lgermei' jatqanda jigitter de ko'mektesedi. I'nstagramg'a ja'ne fei'sby'kke tirkelgenmin.

— Endi taldyqorg'andyqtar u's'in az-kem o'zin'iz ty'raly ai'typ o'tsen'iz.

— Men 1965 jyly 14-mamyrda Jambyl oblysy, qazirgi Turar Rysqulov ay'dany, Qulan selosynda o'mirge keldim. A'kem – Rai'yl A'bdirai'ymov mug'alim, g'ylym kandi'daty. Jambyl oblysy Ly'govoi' ay'danyndag'y zooveteri'narlyq tehni'ky'mda 24 jyl bo'lim men'gery's'isi bolyp, sabaq bergen. Anam – Almagu'l A'bdirai'mova nag'yz en'bektin' adamy. 33 jyl boi'yna tan'g'y sag'at 5-ten turyp si'yr say'g'an. Sol en'begine qarai' 2 du'rkin QazSSR Jog'arg'y Ken'esinin' depy'taty, Leni'n ordeninin' kavaleri, «Qurmet» ordeninin' i'egeri atandy. «En'bek qyzyl ty'», «Qyzyl ty'» ordenderimen, «Dry'jba» ordenimen, Resei' federasi'asynyn' «Ekateri'na veli'kai'a II» ordenimen nagradtalg'an. Qazaq KSR-nin' En'begi sin'gen qai'ratkeri. Kei'in su't fermasynyn' men'gery's'isi bolyp en'bek etti. 78 jasynda, osydan 1,5 jyl buryn o'mirden qai'tty. Biz otbasynda besey'miz – 3 qyz, 2 ul. Kis'i inim qara s'an'yraqta. Qalg'anymyz Almaty qalasy men Almaty oblysynda turamyz.

Sy'ret otbasylyq arhi'vten alyndy (a'pkesi, anasy, jubai'y)

Men jar tan'day'da joly bolg'an adammyn. Jarym — Gu'lai'ym mag'an 4 bala syi'lady. To'rtey'i de kesar tiligimen ty'g'an balalar. 3 qyzdan kei'in ul ty'yp berdi. Sol kezde da'rigerler: «O'zin' de medi'ksin', o'z o'mirin'di oi'lasan's'y» degen eken. Sonda menin' jubai'ym: «G'alymjannyn' muragerin o'mirge a'kelsem boldy, men qoryqpai'myn» dep ko'nbepti. Allanyn' qalay'ymen, aman-esen ulymdy du'ni'ege a'keldi. Joldasym menin' anamdy o'le-o'lgens'e o'z anasyndai' ko'rdi. Anam birins'i ret i'nsy'lt alyp, ay'ry'hanag'a tu'sken kezde, mag'an ai'tpai' jumystan birjolata bosap s'yg'yp, bar y'aqytyn anamyzdyn' ku'timine arnady. Tolyq sal bolyp qalg'an s'es'em sol ku'timnin' arqasynda 4 ai'da ornynan turyp ketti. Sodan kei'in 11 jyl o'mir su'rdi. Ekins'i ret i'nsy'lt alg'anda da u'lgerdi. Sondyqtan anam kelinin qyzdarynan artyq bag'alamasa, kem bag'alamai'tyn.

— Jumysqa talaps'yl ekenin'izdi bai'qadyq. Otbasynda qatal emessiz be?

— Bu'ginde balalarymyzdan 4 nemeremiz bar, jaqynda besey' bolady. Aldy mektepke bardy. Bir qyzym AQS'-ta, o'zge balalarym Nur-Sultan qalasynda turady. Talaps'ydyg'ym otbasynda da bar. O'zim ko'p jyl sportta bolg'am. Sondyqtan, bala ta'rbi'esinde qatalday' boldym.

— Sporttyn' qai' tu'ri?

— Burynyraqta erejesiz jekpe-jekpen ai'nalysqanmyn. Elimizde «A'lem fai'ters» degen kly'b bar. Men sonyn' prezi'dentimin. Onyn' di'rektory a'lemnin' 3 du'rkin c'empi'ony Ardaq Nazarov.

Sy'ret otbasylyq arhi'vten alyndy

A'lem jay'angerleri dep ay'darylatyn kly'bty ag'ai'yndy Nazarovtarmen birigip ui'ymdastyrg'anbyz. Qazirgi kezde birnes'e qyz-jigitti c'empi'ondyqqa bay'lyp jatyrmyz. Qazir kly'b Almaty, Astana, Qarag'andy oblysynda jumys istei'di. Ekins'i jarty jyldyqta Taldyqorg'an qalasynda da jumysyn bastai'tyn bolady.

— Nege qyzyg'asyz?

— Hobbi'im – atbegilik. Jylqy dese is'ken asymdy jerge qoi'amyn. Jas ku'nimde o'zim de ba'i'gege s'ay'yp, ko'kpar tartqanmyn. Kei'inirekte at baptadym. Tapqan tabysymdy bala-s'ag'anyn' ki'im-kes'egine emes, jylqylarymnyn' jem-s'o'bine jumsay's'y edim. Kei'ingi kezde og'an qolym ti'mei' ju'r.

— A'y' demei'tin qazaq joq. O'nerdin' is'inde qai'sysyn jang'a jaqyn ko'resiz?

—  Senesiz be, oqy' bitirgen son' o'len' tu'gili, taqpaq ai'typ ko'rmegenmin. Biraq, ortans'y qyzym turmysqa s'yg'arda a'kelik pei'ilmen «Qyzyma» dep arnay' jazdym. Arnay'yma dosym Bay'yrjan Esebaev a'n jazyp berdi. Qyzymnyn' uzaty' toi'ynda jubai'ym ekey'miz sol a'ndi oryndadyq.

Kei'innen a'nimiz ko'p toi'larda ai'tylatyn boldy. A'ri, osy a'nmen uzatylg'an qyzdardyn' birde biri turmystan qai'typ ko'rgen joq (ku'ldi). Kei'innen jaryma arnap, ulyma arnap o'len' jazdym. Olarg'a da a'n jazyldy.

— Qandai' armanyn'yz bar?

Armanym birey'-aq – halyqqa qyzmet etip, alg'ys aly'. Balalarym men nemerelerimdi el mu'ddesine qyzmet ete alatyn azamat qyp jetkizy'. Baq ta, bereke de otbasyn'da. A'r otbasy baqytty, baqy'atty bolsa, tutas el de qy'atty bolady.

— Suhbatymyz jy'rnali'ster merekesi qarsan'ynda jaryq ko'rip otyr. Bizdin' a'riptesterge ai'tar lebizin'iz bolsa marhabbat.

— Menin' jy'rnali'st dostarym ko'p. Olardy jaqsy tu'sinem. Sebebi, bizdin' a'y'letten de jy'rnali'st s'yqqan. Kis'i a'pkem Gu'lmi'ra Muhtarova KazGY'-dyn' jy'rnali'sti'ka faky'ltetinin' tu'legi. Qi'yn da qyzyqty mamandyq i'elerin to'l merekelerimen quttyqtai'myn. Jazyp, jari'alai'tyn jaqsy jan'alyqtaryn'yz ko'p bolsyn!

— Y'aqyt bo'lgenin'iz u's'in rahmet!

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK