Bu'gingi tan'da bars'a qazaqstandyqtardyn' ortaq mindeti  – latyn qarpine ko's'y'. Memleketimizdin' o'rkendey'in o'rletetin bul bet burystyn' ti'imdi ekenine barlyg'ynyn' ko'zi jetti. Alai'da, jalpyg'a ortaq talqyg'a tu'sken u'lken bastama u's' ma'rte o'zgeriske us'yrag'anymen, olqylyqtar a'li de bolsa tabylady. Til mamandarynyn' arasynda orfografi'alyq ja'ne orfoepi'alyq erejelerdin' durys saqtalmay'yna bai'lanysty pikirtalas ty'ynday'da. Latyn qarpine ko's'y' u'mit pen ku'diktin' arasynda turg'andai' ko'ringenimen, ustazdar qay'ymy oqy's'ylardy bolas'aqtyn' jazy'yna u'i'rety'in bastap ketken bolatyn.

Oqy's'ylardyn' ai'aq alysy qalai' bolyp jatqanyn bily' maqsatynda  № 28 IT mektep-li'sei'ine kirdik. Bizdi qazaq tili men a'debi'eti pa'ninin' mug'alimi Svetlana I'saeva qarsy alyp, latyn a'lipbi'ine bai'lanysty tus'ymdy oi'larymen bo'listi.  — G'alymdar arasynda qyzy' talqyg'a tu'sip jatqan latyn qarpinin' o'zgerisine ustaz retinde qans'alyqty ko'n'ilin'iz tolady?

— Til janas'yry, mug'alim retinde o'zimnin' jeke pikirim, ki'ri'li'sa a'lipbi'inin' yqpaly saldarynan ana tilimizdin' qoldanys ai'asy jyldan-jylg'a nas'arlap bara jatqany bai'qalady. Tilimizdin' es'bir s'ubarlany'syz o'z qalpynda ma'n'gi saqtaly'y bizdin' tirligimizdin' ai'g'ag'y bolmaq. Elbasymyz latyn qarpine ko's'y' ty'raly s'es'im qabyldag'an sa'tte en' alg'as' qy'ang'andardyn' biri men boldym. I'a', til mamandarynyn' arasynda day'-damai'dyn' bolyp jatqandyg'y barlyg'ymyzg'a ma'lim. Qatelikterge keler bolsaq, qazir qoldanyp jatqan a'lipbi'imizdin' kem-ketik tustary bastan asady. Tek, jyldar o'tken sai'yn umytylyp, ma'n bermei' ketkenbiz. Mundai' qarama-qai's'ylyqtardyn' ty'ynday'y zan'dy qubylys. Sebebi, barlyg'ymyz bolas'aqtyn' bastay'y bolatyn jan'a qariptin' es'bir qatesiz elge taraly'y u's'in qajyrly en'bekter atqary'damyz. Biraq, g'alymdar jog'ary oi'lag'andyqtan bolar, tujyrymdaryn tym g'ylymi' tu'rde  jog'arg'y ay'di'tori'alarda tu'sindiredi. Al, ony qarapai'ym jurt, basqa da mamandyqtag'y adamdardyn' tu'siny'i qi'yng'a sog'ady. Sondyqtan ustaz retinde g'alymdarg'a ai'tar usynysym – en'  alg'as' bolyp jas bu'ldirs'inderge jazy'dy u'i'retetin qarapai'ym mektep mug'alimderimen ko'ptep kezdesip, ai'tar oi'laryna qulaq tu'rse dei'min. Osylai's'a, birlese s'es'im qabyldasa barlyg'ymyzg'a ti'imdi bolar edi.

— Oqy's'ylarg'a latyn qarpinde jazy'g'a bei'imdey' qans'alyqty qi'yng'a sog'y'da?

— Da'l qazirgi sa'tke dei'in,  qag'ilez qazaq balalaryna bul bastama ai'tarlyqtai' qi'yndyq ty'yndatqan joq. Ag'yls'yn tilin u'i'renip ju'rgen oqy's'ylarg'a latyn tan'balaryn jazy' on'ai'g'a soqty. Di'ktant, esse jazg'andarynda qatelikterdin' basym bo'ligi tek a'ripterdin' to'besin belgilegende s'yg'yp jatty. Menin' tag'y bir usynysym, osy apostroftardy mei'lins'e azai'ty'dy qolg'a alsa dei'min. Sondai'-aq, o'tken aptalyqta S. Muqanovtyn' «Ty'g'an tilim o'rkende, bola ber ku's'ti ko'rkemde» degen so'zin latin qarpinde uran etip jazyp, bir jetige sozylg'an ay'qymdy is-s'ara o'tkizgen bolatynbyz. Bul jumystarymyzdyn' negizgi maqsaty – tek tan'banyn' ay'ysyp, o'z oi'ymyzdy ana tilimizde jetkizip, buryng'ys'a so'i'lei' beretinimizdi sanalaryna sin'iry'. Sebebi, bizdin' tilimiz tan'bag'a bai'lanbag'an, a'bden dybystyq ju'i'elilikpen jetilgen til.

Menin' til mamany retinde ai'tar oi'ym – ana tilin ana su'timen boi'yna darytqan, qazaqy oi'lay' ju'i'esi qalyptasqan azamattar u's'in tek tan'banyn' ay'ysqany es'qandai' qi'yndyq ty'yndatpai'dy. Latyn qarpine ko's'y' – zaman talaby. Bastysy, Elbasymyz barlyg'ymyzg'a mindettegen jay'apkers'ilikti jumysty jumyla ko'terip, ta'y'ekel etip, dittegen maqsatymyzg'a jety'ge ti'ispiz.

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someoneShare on VK