Basty nazarda otbasy ma'selesi

0
37
Derekko'z

«Birins'i bai'lyq — densay'lyq, ekins'i bai'lyq- aq jay'lyq», — dei'di atamyz qazaq. Bai' otbasyn baqytty qylatyn tek bala. Sondyqtan da, kez-kelgen otbasynda urpaq jalg'astyg'yn ba'rinen jog'ary qoi'ady. Al sol baqytqa qol jetkizy' u's'in erli-zai'yptylardyn' densay'lyg'y myqty boly'y kerek. Reprody'kti'vtik densay'lyq — o'mirge urpaq a'kely'. Ol adamnyn' fi'zi'ologi'alyq say'lyg'y g'ana emes, psi'hologi'alyq ja'ne emosi'onaldyq jag'dai'yn da bildiredi,- dei'di medi'si'nalyq saqtandyry' qorynyn' Almaty oblystyq fi'li'al di'rektory Sa'bi't Quralbek.

I'ag'ni', turmys qury', bala ty'y', bala sany men olardyn' jas ai'yrmasyna qatysty ma'seleni o'zgelerdin' qysymynsyz qabylday' a'r adamnyn' o'z erkinde degen so'z. A'r adam reprody'kti'vtik tan'day' quqyg'yna, jynystyq quqyqtarynyn' saqtaly'y u's'in ku'resy'ge, otbasyn josparlay'g'a, reprody'kti'vtik ja'ne seksy'aldyq densay'lyg'yn ku'ty'ge quqyly. Bul ty'raly tun'g'ys' ret 1994 jyly Kai'rde o'tken Halyqaralyq konferensi'ada so'z bolg'an. Damyg'an memleketter de tek a'i'eldin' g'ana emes, erlerdin' de reprody'kti'vti ju'i'esine ereks'e den qoi'yp otyr. Bu'ginde elimizdegi iri qalalarda medi'si'nalyq qyzmetter qoljetimdi. Sog'an qaramastan osy mu'mkins'ilikterdi eldin' ba'ri birdei' pai'dalana bermei'di. Tipti o'mirinde 5-6 jyl boi'y gi'nekologi'a kabi'netinin' esigin as'pag'an a'i'elderdi de kezdestiry'ge bolady. Sebebin olar u'i' tirliginen s'yg'a almai'tyndyg'ymen tu'sindiredi. Biraq problemanyn' a'r a'i'el o'z densay'lyg'yn o'zi ku'tpei' s'es'ilmei'tinin de umytpag'an jo'n. DDSU ma'limetine su'i'ensek, 2015 jyly a'lemde 517 myn' adam su't bezi obyrynan ko'z jumg'an. Jatyr moi'nynyn' qaterli isigi a'i'elder arasynda taralg'an onkologi'alyq ay'ry'lar is'inde 4 orynda tur. Ma'selen, Qazaqstanda 2018 jyly 1700 a'i'elge osyndai' di'agnoz qoi'ylg'an. Onkologi'a i'nsti'ty'tynyn' deregi boi'yns'a elimizde jyl sai'yn 650 a'i'el qaterli isiktin' osy tu'rinen ko'z jumady. Bala u'stinde ko'z jumy' — a'lem boi'yns'a o'mirge urpaq a'keletin jastag'y a'i'elder arasyndag'y o'lim-jitim sany jag'ynan ekins'i oryn i'elenedi. Ju'ktilik kezinde ja'ne bala u'stinde qai'tys bolg'an 287 myn' a'i'eldin' 99 pai'yzy damy's'y elderdin' azamattary. Bul ko'rsetkis'terdin' qorqynys' ty'g'yzatyny belgili. Sondyqtan da bul ma'selenin' tu'p to'rkini nede ekenin bilgen durys. Jalpy, erkekter men a'i'elderdin' reprody'kti'vti densay'lyg'y: geneti'ka, ag'zadag'y aqay'lar, jynystyq qatynasty erte bastay', jynystyq jolmen taralatyn ay'ry'lardy juqtyry', vi'ry'styq i'nfeksi'alar men tu'sik jasaty' syndy faktorlarg'a ta'y'eldi. Bala su'i'y' qabileti de bolas'aq ata-analardyn' ustang'an o'mir saltymen tyg'yz bai'lanysty. Sa'bi't Quralbek durys tamaqtanyp, zi'andy a'detterden ay'laq bolg'annyn' abzal ekenin eskertedi. Fi'li'al di'rektorynyn' ai'ty'yns'a bul ma'seleni balalardyn' bilgeni de durys. O'i'tkeni, jaso'spirimder arasyndag'y ju'ktilik ma'selesi qazirgi zamanda u'lken problemanyn' birine ai'nalg'any belgili. DDSU ma'limetins'e, a'lemde a'rbir besins'i qyz 18 jasqa dei'in bala ty'ady. Sonymen qatar, jasandy tu'siktin' jag'ymsyz saldary men ana o'limi 20-dan asqan a'i'elderden go'ri jas boi'jetkender arasynda ji'i kezdesedi. Onyn' basty sebebi — jaso'spirim organi'zmnin' durys jetilip u'lgermey'i. Osy ma'seleni zerttep ju'rgen resei'lik blogerdin' ai'ty'yns'a, AQS'-ta 1993-2003 jyldary mektepterde mu's'eqap taraty' arqyly jaso'spirimder arasyndag'y ju'ktilik 57 pai'yzg'a qysqarg'an. Mektepterde mindetti tu'rde arnai'y da'ris oqylatyn S'vesi'a men Germani'ada 2014 jyly ju'kti bolyp qalg'an jaso'spirim sany 6-7 adamnan aspag'an. Ol jynystyq ta'rbi'e balany «buzady» degen pikirdin' durys emestigin ai'tady. Kerisins'e, ol jaso'spirimnin' to'sek qatynasy jai'ly bilimin jetildirip, saqtany' joldaryn u'i'retedi, ju'ktilik pen to'sek arqyly taralatyn ay'ry'lardan saqtandyrady, dei'di ol. Qazaqstan azamattarynyn' da reprody'kti'vti densay'lyg'yn ku'ty'ge mu'mkindigi joq emes. Ma'selen, di'spanserlik esepte turmai'tyn 30 ben 70 jas aralyg'yndag'y a'i'elder 4 jylda bir ret jatyr moi'ny obyryna tegin tekserile alady. Buryn su't bezi isigimen ay'yrmag'an 40-70 jas aralyg'yndag'y a'i'elder TMKKK paketi s'en'berinde eki jylda bir ret tegin skri'ni'ngten o'ty'ine bolady. Og'an qosa, ju'kti a'i'elder men ko'p balaly analardyn' jynystyq jolmen taralatyn i'nfeksi'alarg'a anali'zderdi tegin tapsyry'g'a mu'mkindigi bar. Sonymen qatar halyq o'zine unag'an emdey' mekemesinde tan'dai' alady. 15-s'i qyrku'i'ekten 15-s'i qaras'ag'a dei'in elimizde emhanag'a tirkey' nay'qany ju'ry'de. Bi'ylg'y jylg'a medi'si'nalyq saqtandyry' qorynyn' Almaty oblystyq fi'li'aly 78 medi'si'nalyq ui'ymmen kelisims'artqa otyrdy. Onyn' 29 jekemens'ik, 49 memlekettik mekeme.

Medi'si'nalyq saqtandyry' qorynyn' Almaty oblystyq fi'li'aly

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on VKPrint this page

JAY'AP QALDYRY'

Please enter your comment!
Please enter your name here