Qala a'kiminin' 100 ku'ni: ne jasaldy, ne jasaly' kerek?

0
505
Sy'ret avtory A.Nurs'anov

4-qyrku'i'ekte Taldyqorg'an qalasyna Dastan S'altabaevtyn' a'kim bop tag'ai'yndalg'anyna 100 ku'n toldy. Osy y'aqytta qandai' ister atqaryldy? Aldag'y jospar qandai'? Qalamyzdy qandai' o'zgerister ku'tip tur? Bul suraqtarg'a qala a'kimi Dastan Turarbekuly jay'ap berdi. A'kimmen bolg'an suhbatty nazarlaryn'yzg'a usynamyz.

— Dastan Turarbekuly, memlekettik qyzmettegi da'stu'r boi'yns'a, osy ju'z ku'n is'inde lay'azym i'esi o'zinin' josparyn quryp, basymdyqtardy belgilei'di. Sizdin' josparyn'yz dai'yn s'yg'ar. Qai' salalarg'a basymdyq beresiz?

— Taldyqorg'an qalasy – Jetisy'dyn' ju'regi, Almaty oblysynyn' ortalyg'y. Osy qalag'a a'kim boly' – man'dai'yma jazylg'an baq s'yg'ar dep eseptei'min. Mine, ko'zdi as'yp-jumg'ans'a 100 ku'n de o'te s'yqty. A'riptes ag'alarym «A'kim bop tag'ai'yndalg'an son' 4-5 ai'dan kei'in biraq retke kelesin'. Og'an dei'in jan-jag'yn'men tanysyp, a'r ma'seleni jete tu'sinesin'» dep edi. Alai'da, menin' jumysqa bei'imdely'ime ary ketse 1 apta ketti. Ujym jaqsy, mamandar jaqsy. Solardyn' ko'megimen barlyq salamen jete tanysyp, jetistikter men kems'ilikterdi saraladym. Endigi jerde, taldyqorg'andyqtarg'a qyzmet ety'di borys'ym dep eseptei'min.

Qalag'a a'kim bop kele salysymen kommy'naldyq ju'i'ege basymdyq berdim. Bul salany o'n'ir bass'ysy Amandyq G'abbasuly da myqtap tapsyrg'an edi. A'sirese, qalanyn' tazalyg'y, ko'rkei'y'i, gu'lzarlardy ko'bei'ty', ko's'elerdi abattandyry', ko'galdandyry' bag'ytynda jumys atqary'damyz. Ko'pqabatty u'i'lerdin' qysqa dai'yndyg'y, ai'nalasynyn' tazalyg'y, qasbetterinin' qala kelbetine sai' boly'y u's'in PI'K to'rag'alarymen, Turg'yn u'i' i'nspeksi'asymen jumystar atqaryp, naqty bag'yttaryn belgilep berdim. Taldyqorg'an boi'yns'a en' u'lken PI'K «Romanti'k», qaramag'ynda 28 ko'pqabatty u'i' bar. Sol u'i'lerdi aralap s'yqtym. Ko'binin' qazirgi jag'dai'y syn ko'termei'di. Podezd tazalyg'y, ondag'y terezelerdin' jag'dai'y, esikteri, elektr s'i'ttary, jerto'lesindegi elevatorlyq bai'lamdardyn' qorg'anystary eskirgen. A'ri'ne, ony 2-3 ku'nde jasai'myz dep ai'ta almai'myn. Biraq osy atalg'an kems'ilikterdi tu'zey' u's'in ti'isti qyzmetterge tapsyrma berildi.

Jeke turg'yn u'i' massi'vterine de basymdyq berip otyrmyz. Olardyn' ko's'eleri men i'nji'nerlik jelilerine bas ma'n berildi. Uzyndyg'y 3 s'aqyrymg'a jy'yqtai'tyn A'limjanov ko's'esin jan'g'yrttyq. 97 elektr bag'anasyn qoi'yp, jaryqtandyrdyq. Endigi ma'sele – jeke mens'ik sektordag'y tazalyq.  Qazir kvartaldyq ken'ester quryp jatyrmyz. Birins'i ji'nalysty o'tkizip qoi'dyq. Memleket mens'igindegi jerlerdin' tazalyg'yna jergilikti a'kimdik jay'ap beredi. Endi a'r azamat o'z u'i'i man'ynyn' tazalyg'yna qaray' kerek qoi'. Ma'selen, qaqpan'nyn' eki jag'y os'ag'an, tiken bop tursa – og'an kimdi kina'lai'syz? Tazalyqqa bizdin' babalarymyz erteden-aq ma'n bergen. «Ku'ldi s'as'pa, kirdin' sy'yn ai'aq baspai'tyn jerge to'k, ko's'erin'de jurtty ji'nap ket» degen so'zderdi bai'ag'y ata-a'jelerimizden estip o'stik qoi'. Endi osy jumystarmen qalada qurylyp jatqan kvartaldyq ken'ester ai'nalysatyn bolady.

Men basymdyq bergen tag'y bir sala – jabai'y say'damen ku'res. O'zderin'iz ko'rip ju'rsizder, qazirgi kezde Qaraag'as', Ko'k bazar, Almaty, S'ag'an say'da u'i'lerinin' man'y rettelip qaldy. Endigi kezekte sol Gay'har ana ko's'esin memleket mens'igine qai'taryp, jo'ndey'den o'tkizip, 2 bag'ytta qylyp as'y'dy josparlap otyrmyz. Eger ol ko's'e 2 bag'ytty bolsa, jan jag'yna ko'lik qoi'ylmai'dy.  Ko's'e retke keledi. Bi'ylg'a jo'ndey' josparlang'an 21 ko's'enin' 12-sinde jumystar ai'aqtaldy. Ku'rdeli jo'ndey'den 10 ko's'e o'tkizildi.

— A'ri'ne, 100 ku'n ko'p y'aqyt emes. Degenmen, na'ti'je ko'rsety' u's'in az da y'aqyt emes. Na'ti'jeli jumystar jai'ynda toqtalyp o'tsen'iz.

— Osy y'aqyt aralyg'ynda eki arendalyq ja'ne bir kommy'naldyq u'i' salynyp bitip, qala turg'yndarynyn' pai'dalany'yna 180 pa'ter berildi. 100 ja'ne 75 oryndyq eki jeke mens'ik balabaqs'a as'yldy. Qalag'a ti'esili ay'yls'ary'as'ylyq jerlerdi elektrondy kartag'a engizy' ko'rsetkis'i 21% bolsa, bu'gingi ku'ni 100 pai'yzg'a jetti. Astananyn' 20 jyldyg'yna orai' Taldyqorg'anda Astana ja'ne Qadyrg'ali' Jalai'ri' dan'g'yldary men Zyli'ha Tams'ybai', Ba'i'ken A's'imov ko's'eleri as'yldy. Memlekettik bag'darlamar josparg'a sai' oryndalyp, toqsandyq, jarty jyldyq damy'da qarqyn jog'altqan joqpyz. Bunyn' barlyg'y birlesken en'bektin' arqasy.

— Siz kelgende oqy' jyly ai'aqtalyp jatqan. Mine, 100 ku'nde oqy' jyly qai'ta bastalyp jatyr. Taldyqorg'andyqtar jan'a oqy' jylyna qandai' jan'alyqtarmen kelip otyr?

— Taldyqorg'annyn' tari'hynda bolmag'an jag'dai' – bi'yl qalada 1200 oryndyq 2 birdei' jan'a mektep as'ylyp otyr. S'taty, oqy's'ylary tolyq qamtamasyz etilgen. Biri 6,7,8-s'i s'ag'yn ay'dandardyn' turg'yndaryna arnalg'an №28 IT mektep-li'sei'i.

Kezinde osy mekteptin' jobasyn jasay'g'a o'zim de qatysqan edim. Sol kezde bul mektep ka'siptik bolady dep josparlang'an. Synyptarynyn' jabdyqtaly'y, spesi'fi'kasy, sani'tarlyq talaptarg'a sai' kely'i de sol ka'siptik mektep negizinde jobalang'an. Jobany 2008 jyly Almatydag'y «KazGOR» akademi'asy jasag'an. Qalanyn' On'tu'stik-Batys ay'danyn damyty' 2011 jyldan bastap ju'zege asty. Aldyn'g'y joba eskirgendikten, qai'ta tolyqtyrylyp, byltyr qurylys jumystary myqtap qolg'a alyng'an. Jaqsy istin' basyna jaqsy sebep keledi g'oi'. Biz osy 28-mektepti as'ai'yq dep josparlap jatsaq, QR Bilim ja'ne g'ylym mi'ni'strliginen hat kelip tur. Onda «Si'frlyq Qazaqstan» bag'darlamasyna orai', a'r oblys ortalyg'ynda aqparattyq tehnologi'a mektebi as'yly'y kerek delingen. Jobasy ka'siptik mektepke yn'g'ai'lang'an osy mektepti sol usynys ai'asynda IT mektep-li'sei'i retinde as'tyq. Bu'ginde bul mektepte 1140 bala oqy'yn bastady.

Sondai'-aq, qalamyzdyn' Soltu'stik-Batys ay'danynda da jan'a №27 orta mektep as'yldy. Munda da 6 birins'i synyp jasaqtaldy. 750-ge jy'yq bala partag'a otyrg'yzyldy.  Bul g'i'marattyn' da jobasy o'te sa'tti jasalg'an. Ken', bi'ik, en'seli. Jan'a oqy' jylyna jan'a mekteptermen qatar 2 mektebimiz ku'rdeli jo'ndey'den o'tip, jan'artyldy. Biri №5 mektep-li'sei'i. Qos mekteptin' as'yly'ynan kei'in Almaty oblysynyn' a'kimi Amandyq G'abbasuly o'zi bastap osy mektepke de kirip s'yqty. Mektep ujymy men oqy's'ylar, sondai'-aq ata-analar da oblys bass'ysyna alg'ysyn ai'typ, atqarylg'an jumystarg'a ri'zas'ylyg'yn jetkizdi. Oblys a'kimi de mektep is'in aralap, jo'ndey' jumystaryna on' bag'asyn berdi. Bi'yl ku'rdeli jo'ndey'den o'tken mektepterdin' biri — №13 orta mektep. Munda jaz kezinde jumys kestesinen qalyp qoi'y' tirkelgen bolatyn. Durys qadag'alay' men ui'ymdastyrylg'an jumys na'ti'jesinde, barlyq s'ary'a qyrku'i'ek ai'yna dei'in jasalyp bitti. O'zge mektepterdin' barlyg'y ag'ymdag'y jo'ndey'den o'tti. Bu'ginde balalardyn' alan'syz bilim aly'y u's'in barlyq jag'dai' jasalyp otyr.

— Sizdin' Taldyqorg'an ty'raly a'kim bolg'ang'a dei'ingi ja'ne a'kim bolg'annan kei'ingi oi'laryn'yzdyn' arasynda ai'yrmas'ylyq ko'p pe? Qalanyn' ma'selesi tym ko'p emes pe eken?

— Taldyqorg'ang'a men 2001 jyly ko'ppen birge ko's'ip kelgenim. Qalanyn' tynys-tirs'iligin sol kezden beri bilemin. Oblys alg'as' ko's'ip kelip jatqan kezde qala qan'yrap turdy. Jyly' joq. Qi'rag'an, buzylg'an u'i'ler ko'p. Negizgi 3-4 ko's'ede g'ana bag'dars'am bar. Kommy'naldyq ju'i'edegi ma'seleler qandai' edi? Joldyn' ba'ri buzylg'an. Ol kezderi osy 2-s'ag'yn ay'dandag'y jataqhanalar qi'rap turdy. Aldabergenov ko's'esindegi ko'pqabatty u'i'lerdin' si'qy qorqynys'ty bolatyn. Sol zamang'y ma'seleler men qazirgi ma'selelerdi salystyry'g'a kelmei'di. Arasy jer men ko'ktei'. S'es'ilmei'tin ma'sele joq. Birtindep ba'ri retke keledi. Men Taldyqorg'an qalasyna a'kim bolam dep es'qas'an oi'lag'am joq. Onyn' aldynda da Almaty oblsynyn' Qurylys basqarmasynyn' bass'ysy, Almaty oblysynyn' bas sa'y'lets'isi bolam dep oi'lamag'an edim. Biraq qai' iste bolmasyn bel s'es'ip, bilek sybana kiristim. Artylg'an jay'apkers'ilikti abyroi'men arqalay'g'a tyrystym. Bag'asyn halyq bere jatar.

— Jumys kesten'iz retke keldi me? Buryn sportpen ai'nalysqanyn'yzdy bilemiz. Bu'ginde sportqa y'aqyt bar ma?

— A'zirge jumys kestemnen sportqa y'aqyt taba almai' ju'rmin. Biraq, ony qolg'a aly' keregin bilemin. O'tkende qalamyzdyn' sports'y jigitteri fy'tbol oi'nay'g'a s'aqyrdy. Y'aqyt tay'yp bir ku'nderi og'an da bararmyz. Orai'y kep turg'anda ai'ta ketei'in, 11-qyrku'i'ekte «Qala ku'ni» merekesi ai'asynda a'kimdik komandasy qalamyzdyn' tanymal sports'ylarymen «Bolas'aq» stadi'onynda s'ag'yn fy'tboldan joldastyq kezdesy' o'tkizemiz. Kelip ko'rin'izder. Qazir qys aldyndag'y qarbalas. Jumys ko'p. Ku'ndelikti jumysymdy qalany bir qabat aralap s'yg'y'dan bastai'myn. Sag'at 8-der s'amasynda jumysqa kelemin. Jan'a adam bolg'an son' tanysy'g'a kelgender qarasy a'li de basylar emes. Jumys ornynan tu'stenip alg'an son' bir-eki sag'atymdy pos'tag'a bo'lemin. Hattardy qarap, gazetterdi oqyp s'yg'amyn. A'ley'mettik jelilerdi saralap, o'zekti degen ma'selelerdi o'zime tu'rtip alamyn. Kes'ke salym qai'tadan qalany aralap, tan'erten' berilgen eskerty'lerdin' oryndaly'yn qadag'alai'myn.

— Bi'ylg'y «Qala ku'ni» merekesin taldyqorg'andyqtar jan'a a'kimmen qarsy alg'aly otyr. Merekede qandai' jan'alyqtar bolady?

— Qala ku'nin merekeley' bu'ginnen bastalady. Bu'gin Oqy's'ylar sarai'y men Galerei'ada «Jai'nai' ber, jan'arg'an Taldyqorg'an» atty jas sy'rets'iler ko'rmesi o'tedi. A'kim bolg'an 100 ku'n men qala ku'ni merekesinin' bastaly'y bir ku'nge sa'i'kes kelip turg'any da beker emes s'yg'ar. Jalpy, qala ku'nin toi'lay'dyn' ma'deni' s'aralaryn ai'tpag'anda, bi'yl biz I.Jansu'girov atyndag'y ma'deni'et sarai'yn tolyq jo'ndey'den o'tkizip, as'amyz. Odan bo'lek, ortalyq alan'dag'y sy'burqaqtardy qoldanysqa beremiz. Jan'artylg'an «O'rken» sport kes'enin as'yp, qala ku'nine arnalg'an ty'rni'r o'tkizemiz.Ta'y'elsizdik ko's'esinin' boi'ynan s'ag'yn allei'a as'atyn bolamyz. Mereke ai'asynda oqy's'ylar, sty'dentter, orta by'yn, ag'a by'yn o'kilderi tolyq qamtylatyn s'aralar o'tedi. UOS ardagerleri men jalg'yzbasty qari'alarg'a otyn-ko'mirin dai'ynday'g'a, u'i' man'yn tazalay'g'a qolg'abys etemiz. A'ley'mettik az qamtylg'an toptarg'a qai'yrymdylyq aksi'alaryn ui'ymdastyramyz. S'aralardyn' y'aqyty men orny ty'raly aqparattardy jy'yrda BAQ betterinen ja'ne a'ley'mettik jelidegi a'kimdik paraqs'alarynan tolyq tanysa alasyzdar.

 — A'n'gimen'izge u'lken rahmet! En'begin'iz eselene bersin!

Suhbattasqan Dani'ar BOLYSBEKULY.

 

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on VKPrint this page

JAY'AP QALDYRY'

Please enter your comment!
Please enter your name here