Almaty oblysynda «Uly dala elinin' ki'eli murasy» respy'bli'kalyq tari'hi'-ekologi'alyq aksi'asy o'tti

0
141

Tamyzdyn' 2-3-i ku'nderi Almaty oblysynda Kerbulaq, Panfi'lov ja'ne En'beks'iqazaq ay'dany jastarynyn' qatysy'men «Uly dala elinin' ki'eli murasy» atty respy'bli'kalyq tari'hi'-ekologi'alyq aksi'asy o'tti. Ai'asynda oblys jastary S'oqan Y'a'li'hanov atyndag'y «Altynemel» memori'aldy my'zei'in, «Jarkent mes'iti» murajai' kes'enin ja'ne «Esik» memlekettik tari'hi'-ma'deni' qoryq murajai'y men Esik qorg'andary ay'mag'yn ku'l-qoqystan tazartyp, a'ktey'-syrlay', jy'yp-s'ai'y' jumystaryna qolg'abys etti. Sondai'-aq, atalg'an my'zei'lerdegi ja'digerlermen jaqynyraq tanysyp, bai' tari'hymyzdy tany'g'a qadam jasady.

«Bundag'y basty maqsat – ki'eli muralarymyzdy saqtap, tanymaldylyg'yn arttyry'. Jastardyn' el, jer tari'hyn teren'irek tany'yna jag'dai' jasay'. Halqymyzdyn' birtutastyg'yn saqtai'tyn eljandy jastardy ta'rbi'eley', a'ri olardyn' a'ley'mettik man'yzy bar jobalarg'a belsene qatysy'yn qamtamasyz ety'» dei'di Almaty oblystyq Qazaqstan Halqy Assambei'asy hats'ylyg'ynyn' bas mamany Sa'y'e Surabaldi'nova. Mamannyn' ai'ty'yns'a, 15-nay'ryzda o'tken «Ko's'bass'y bol!» jastar konferensi'asynda «Jan'g'yry' joly» atty QHA-nyn' jastar qozg'alysyn qury' ty'raly bastama qolday' tapqan. Bir apta o'tpei' jatyp, Almaty oblysynda o'n'irlik s'tab qurylyp, belsene jumys bastag'an.

Jastardyn' ko'megin atalg'an ma'deni' nysadar qy'ana qarsy aldy. Ma'selen, 4 gektarg'a jy'yq ay'maqty alyp jatqan «Altynemel» murajai'ynda bar jog'y 10 qyzmetker bar. 43 myn' s'ars'y metrdi qamti'tyn «Jarkent mes'iti» kes'eninde de 10 qyzmetker. Al, barlyq qorg'andardy qosa alg'anda ay'mag'y myn' gektardan asyp tu'setin «Esik» murajai'ynda 30 s'aqty adam qyzmet etedi. Ma'deni'et nysany bass'ylarynyn' ai'ty'yns'a, my'zei'din' is'ki-syrtqy tazalyg'y barlyq qyzmetkerge bo'lip berilgen. «Mynandai' aksi'alar jumysymyzg'a u'lken qolg'abys. Ui'ymdastyry's'ylarg'a alg'ys ai'tamyz. S'aralaryn'yz tek, bir rettik qana bolamasa eken dep tilei'miz» dep tilek bildirdi.

En'beks'iqazaq ay'danynyn' jastary Esik qorg'andary man'yndag'y «Rahat» arheologi'alyq qalas'yg'ynda da bolyp, ekspedi'si'a mu's'elerine ko'mek ko'rsetti. 2 jyldan beri munda 20 s'aqty adamnan quralg'an Qazaq-Qytai' Rahat arheologi'alyq ekspedi'si'asy jumys istep jatyr.

Arheologtar bizdin' zamanymyzg'a dei'ingi 3-g'asyrg'a ti'esili qys' ydystar men bizdin' zamanymyzdag'y 9 g'asyrlyq birnes'e adam su'i'ekteri men jylqy qan'qasyn tapqan. «Jerlengen adamdardyn' basy batysqa qarap jatyr. Qoldaryn key'dege qoi'g'andaryna qarap, tu'rki zamanynyn' jay'yngerleri boly'y mu'mkin dep tops'ylap otyrmyz. Qan'qalardy saraptama jasay' u's'in arnai'y ortalyqtarg'a jiberdik. Qazba jumystary a'li de jalg'asady» dei'di halyqaralyq ekspedi'si'a jeteks'isi, «Esik» murajai'ynyn' g'ylymi' qyzmetkeri To'rea'li To'legenov.

2 ku'ndik aksi'ag'a ju'zdegen jas qatysty. En'beks'iqazaq ay'dandyq Jastar resy'rstyq ortalyg'ynyn' jeteks'isi, ay'dandyq ma'sli'hat depy'taty Ai'bek Ilebaev atap o'tkendei', s'aranyn' o'skelen' urpaq u's'in man'yzy zor. «Bizdin' ay'dan – tari'htyn' mekeni. Tari'hyn'dy tanymai', bolas'aqty bag'darlay' mu'mkin emes. Osy turg'ydan alg'anda, ay'danymyzdag'y 70 myn'g'a jy'yq jaspen ju'i'eli jumystar atqarylyp keledi. Bu'gingi aksi'ag'a jastarymyzdyn' belsene qatysy'y – sol jumystardyn' jemisi dep bilemin. Mundai' s'aralardy biz o'zimiz de ji'i o'tkizip turamyz» dei'di ay'dan jastarynyn' ko's'bass'ysy.

Bai'qag'anymyz, 130 jyldyq tari'hy bar «Jarkent mes'iti» my'zei'i men 2010 jyly g'ana as'ylg'an «Esik» murajai'yna jan'arty' jumystary qajet sekildi. Mes'ittin' is'inde jarg'anattyn' san'g'yryg'ynan s'yg'atyn jag'ymsyz i'is qolqany qapsa, «Esik» my'zei'inin' qasbetinde ko'ptegen pli'tkalar tu'sip qalg'an.

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on VKPrint this page

JAY'AP QALDYRY'

Please enter your comment!
Please enter your name here