Taldyqorg'an a'li de ko'rkei'ip, tu'rlene tu'sedi — Dastan S'altabaev

0
384
Foto avtory A.Nurs'anov

24-mamyr ku'ni Taldyqorg'an qalasyna S'altabaev Dastan Turarbekuly a'kim bolyp tag'ai'yndaldy. Jan'a a'kim alg'as' bolyp bizdin' sai'tqa suhbat bery'ge kelisti.  Qala a'kimimen bolg'an suhbatty nazarlaryn'yzg'a usynamyz.

— Dastan Turarbekuly, Jetisy'dyn' astanasy – Taldyqorg'an qalasynyn' a'kimi bolyp jumysqa kirisip jatyrsyz. Jumysty neden bastai'syz? Qai' salag'a basymdyq beresiz?

— Taldyqorg'an o'mir su'ry'ge qolai'ly, suly' ko'rkimen,  halqynyn' pei'ilimen tamsandyratyn qala. A'ri jyldan-jylg'a ko'rkei'ip, o'sip keledi. Tai'ay'da g'ana Elbasy Taldyqorg'ang'a kelgen saparynda oblys ortalyg'ynyn' damy'yna jog'ary bag'a berip ketti. Meni oblys a'kimi Amandyq G'abbasuly osy qyzmetke tag'ai'yndag'anda birnes'e naqty mindetter ju'ktegen bolatyn. Olardyn' is'inde Prezi'dent tapsyrmalaryn ti'anaqty orynday', memlekettik bag'darlamalardyn' sapaly ju'zege asy'yn qamtamasyz ety', halyqtyn' a'l-ay'qatyn arttyryp, densay'lyg'yn nyg'ai'ty' boi'yns'a kes'endi jumystar atqary'ymyz kerek. Sondai'-aq, qalanyn' kommy'naldyq s'ary'as'ylyg'yn jetildiry', tazalyg'yn saqtay', abattandyry', sa'y'lettik kelbetin nyg'ai'ty', gazdandary' jumystaryn sapaly ju'rgizy' ma'selesi ku'n ta'rtibinde tur. Qalada Ken'es zamanynda salyng'an u'i'ler ko'p. A'bden tozyg'y jetken ay'lalar da jeterlik. Solardy jan'g'yrty' josparda bar. Jalpy, basymdyq barlyq salag'a beriledi. Birey'in bo'lip- jaryp ai'ty'g'a bolmas.

— Byltyr Taldyqorg'an u's'in tari'hi' sa't – qalag'a gaz keldi. Gazben birge ko'ptegen ma'seleler keldi. Bu'lingen jol, s'an'y ko'terilgen ko's'e sekildi. Bul problemalar qas'an s'es'iledi?

— I'a, gazdandyry' jumystary qalada qarqyndy ju'rgizilip jatyr. Jalpy, qala ay'mag'ynda 1370 s'aqyrym gaz qubyry tartyly'y kerek. Qazirge dei'in onyn' 500 s'aqyrymnan astamy ju'rgizildi. Jospar boi'yns'a bi'yl jyl son'yna dei'in qalg'an qubyr tartylady. Al, Erkin, O'tenai' ay'ldyq okry'gteri men sai'ajai' massi'vterine gaz tarty' ma'selesi kelesi jyldyn' josparyna engiziledi. Jalpy, gazdandyry' jumystary boi'yns'a negizgi tapsyrys bery's'i Almaty oblysynyn' energeti'ka ja'ne kommy'naldyq s'ary'as'ylyq basqarmasy. Biraq, biz de syrt qalmai'myz. Qala is'indegi qazylg'an jerlerdin', bu'lingen ko's'e joldarynyn' der kezinde qalpyna keltiry'in qadag'alai'myz. Merdiger mekemeler jumystaryn josparg'a sai' ju'rgizse, kelesi jyly bu'lingen ko's'e, ko'terilgen s'an' degen ma'sele bolmay'y kerek. Qazirgi qolai'syzdyqtar – aldag'y jarqyn o'mirdin' kepili desem artyq emes. Y'aqyts'a qi'yn bolg'anymen, halyq tabi'g'i' gazdy tutyng'anda rahatyn ko'redi. Bu'gin g'ana qalanyn' gaz ju'rip jatqan barlyq nysandaryn aralap, o'z ko'zimmen ko'rip s'yqtym. Biraz atqarar is bar. Degenmen, bastag'an jumysymyzdy dittegen y'aqytynda bitiremiz dep sendire alamyn. Taldyqorg'andyqtar aldag'y y'aqytta otyn-ko'mir satyp aly', ot jag'y', ku'l s'yg'ary' sekildi jumystardan qutylady. Sonymen qatar, gazdyn' kely'imen qalanyn' ekologi'asy da jaqsaratyny s'yndyq. Sondyqtan, sa'l s'ydan'yzdar degim keledi.

— Sizge dei'in qalany basqarg'an a'kimder jabai'y say'da ma'selesin ku'n ta'rtibinen tu'sirgen joq. Rei'dter o'tkizdi. Ai'yppuldar saldy. Degenmen, ma'selenin' man'yzy joi'ylg'an joq. Osyg'an qatysty josparyn'yz qandai'?

— Jabai'y say'da degennen go'ri muny adamdardyn' qay'ipsizdigi dep qarag'an durys. Qalanyn' ortalyg'yndag'y iri say'da u'i'lerinin' man'ynda japsyryla salyng'an du'n'girs'ikter ko'p. To'tens'e jag'dai' bola qalsa, say'da u'i'lerine qay'ipsizdik tehni'kalary jete almai' qalady. Sebep – a'lgi du'n'girs'ikter joldy bo'gep tastag'an. Odan bo'lek, japsyrma du'kender g'i'maratqa kelip turg'an elektr qy'atyna ortaqtasady. Tutyny's'ynyn' s'amadan tys ko'p boly'y elektr jelisinin' balqyp kety'ine, saldarynan o'rttin' s'yg'y'yna sebep bolady. Menin' bily'ims'e, osy «Qarag'as'» say'da u'i'i 2-3 ret otqa orandy. O'zge de adam ko'p s'og'yrlang'an oryndarda to'tens'e jag'dai' bolmas u's'in saqtyq s'aralaryn ku's'ei'ty'imiz kerek. Ol u's'in say'da u'i'lerinin' i'elerimen aqyldasa otyryp s'aralar qabyldai'tyn bolamyn. Bu'ginde menin' bui'ryg'ymmen qalalyq arhi'tekty'ra, jer qatynastary, ka'sipkerlik bo'limi, jergilikti poli'si'a qyzmeti bul bag'yttag'y jumystardy ju'rgizip jatyr. Jumys odan a'ri de jalg'asa beredi.

— Bu'ginde asa o'zekti ma'sele – meni'ngi't derti bop tur. Taldyqorg'annyn' o'zinde 2 adamnyn' o'mirin jalmap ketti. Qazir mekteptegi jazg'y lagerler jumysy toqtap tur. Balabaqs'ada bu'ldirs'inder sany az. Halyqtyn' boi'ynda u'rei' bar. Bul bag'ytta ne istep jatyrsyzdar?

— I'a, o'te o'kinis'ti jag'dai'. Bizde bul indetten Ai's'a esimdi 5 jastag'y qyz ben Rasy'l esimdi bozbala ko'z jumdy. Mezgilsiz kelgen qazag'a bai'lanysty marqumdardyn' ty'g'an-ty'ystaryna ko'n'il ai'tamyn. Qazir qalamyzda tag'y 3 adam ay'ry'hanada jatyr. Onyn' ekey'i taldyqorg'andyq bolsa, bir azamat Ko'ksy' ay'danynyn' turg'yny. Qazirgi kezde nay'qastarmen bai'lanysta bolg'an 400-den asa adam zerthanalyq teksery'den o'tkizily'de. Ay'ry' anyqtalg'an oryndar ti'isins'e o'n'delip, zararsyzdandyryly'da. Zerthanalyq teksery' na'ti'jesi Ai's'amen bai'lanysta bolg'an 44 adamdy dertten taza dep tanydy. Al, Rasy'l oqyg'an Taldyqorg'an medi'si'nalyq kolledjinde dezi'nfeksi'alyq jumystar ju'rgizilip, bilimgerler men oqyty's'ylar betperde tag'yp ju'r. Al, mektep janyndag'y lagerler jumysyna kelsek, 18-may'symg'a dei'in  jumystaryn y'aqyts'a s'egerdik. Jazg'y lagerler ui'ymdastyrylatyn g'i'marattar tolyq sani'tarlyq o'n'dey'den o'tkizilip jatyr. Qazir halyqtyn' day'ryg'y'yna es' negiz joq. Jag'dai' baqylay'da.

— Endi azdy-kemdi o'zin'iz ty'raly ai'typ o'tsen'iz. O'mirlik ustanymyn'yz qandai'?

— Bala ku'nimizden ata-anamyzdyn' ta'rbi'esinde boldyq. Bizdi es'qas'an o'tirik ai'tpa, birey'din' ala jibin attama dep ta'rbi'eledi. Osy qag'i'dany berik ustanyp o'stik. Jog'arg'y oqy' ornynyn' sty'denti atanyp, o'mir ko'rdik. Oqy'dan kei'in a'skerde borys'ymdy o'tedim. Al alg'as'qy qadamym memlekettik qyzmetten bastalyp, qog'amg'a aralasyp, ta'jirbi'e ji'naqtadyq. Biraq, ata-anamyzdyn' bergen ta'rbi'esin umytpadyq. Azamat bolyp qalyptasqanda, qandai' isti bastasan' da ai'ag'yna dei'in jetkizy' kerek degen pri'nsi'p ustandym. Bul qandai' s'ary'ag'a da bai'lanysty. Ne jasasam da son'yna dei'in orynday' – menin' maqsatyma ai'naldy.

— A'ley'mettik jeliler bu'ginde qog'amnyn' barometri sekildi. Halyq qy'anys'y men renis'in sonda bildirip jatady. A'ley'mettik jelide ji'i otyrasyz ba?

— Menin' negizgi mamandyg'ym men alg'as'qy salam naqty sektor bolsa da, kei'ingi birer jyl a'ley'mettik salany basqardym. Al, qazirgi jay'apkers'ilik tipten u'lken. Sondyqtan, ku'nine bir y'aqyt a'ley'mettik jelini aqtaryp s'yqqandy o'zimnin' mindetim sanai'myn. Qol ti'mei' jatqan sa'tteri 2-3 ku'nde bir kirip qoi'amyn g'alamtorg'a. Qazirdin' o'zinde menin' jeke paraqs'alaryma taldyqorg'andyqtar tarapynan usynys, pikirler, suraqtar tu'sip jatyr. Olarg'a baryns'a der kezinde jay'ap bery'ge tyrysamyn.

— Siz baqytty a'kesiz be?

— A'ri'ne. Otbasy ta'rbi'esinde bir ul, bir qyz. Biz oblyspen birge 2001 jyly osynda ko's'ip kelgende qyzym endi g'ana bir jastan assa, ulym 3-4 ai'lyq sa'bi' edi. Ekey'i de osy Taldyqorg'anda qanattandy. M.Lomonosov atyndag'y mektepte oqydy. Kei'in jumys barysymen Almatyg'a ko's'tik. Bi'yl ulym da, qyzym da mektep bitirip otyr. Qyzym Nazarbaev zi'atkerlik mektebin 12 jyldyqpen ai'aqtasa, ulym Almatydag'y Ja'y'tikov atyndag'y   fi'zi'ka-matemati'ka mektebin bitirdi. U'nemi menin' tiley'imdi tilep, balalarymdy ta'rbi'elep otyrg'an jarym bar. O'zimdi baqytty a'kemin  dep eseptei'min.

— Bos y'aqytta nemen ai'nalysqandy unatasyz? Sporttyn' qai' tu'rine i'kemin'iz bar?

— Memlekettik qyzmette bos y'aqyt taps'y. Ondai' sa'tter bola qalsa, otbasymmen birge bolg'andy, balalarymmen, bay'yrlarymmen fy'tbol oi'nag'andy unatamyn. Jastay' kezimde ku'respen ai'nalysqanmyn. Y'aqyttyn' azdyg'ynan odan qol u'zip qaldym.  Sai'ats'ylyqqa, an's'ylyqqa degen qumarlyq a'r qazaqtyn' qanynda bar g'oi'. Y'aqyt bolsa, an'g'a s'yg'yp qai'tamyn. Ai'nalag'a du'rbi salyp, tabi'g'attyn' ko'rkine tamsanyp, ju'rekke g'ana estiler a'y'enin tyn'dag'an qandai' keremet desen'izs'i.

— Qarapai'ym adam retinde qandai' armanyn'yz bar?

— Armanym – a'lemde jer ko'lemi boi'yns'a 9-orynda turg'an qy'atty memlekettin' halqy ko'bei'se. Tabysy tasqyndap, yrysy eselengen elge ai'nalsaq dei'min. Ta'y'elsizdigimizdi tug'yrlandyryp, birligimizdi nyg'ai'ta tu'ssek. Osy jolda o'zimnin' qolymnan kelgens'e qyzmetimdi atqarsam dep oi'lai'myn.

— A'n'gimen'izge rahmet!

Suhbattasqan Dani'ar Bolysbekuly.

Bo'lisy'
Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on VKPrint this page

JAY'AP QALDYRY'

Please enter your comment!
Please enter your name here